Crip Camp: A Disability Revolution

Netflix

In Camp Jened ontdekten ze dat ze, behalve gehandicapt, ook gewoon mens konden zijn. Daar, op dat vakantiekamp voor jongeren met een lichamelijke beperking, werd begin jaren zeventig de basis gelegd voor een ferme emancipatiestrijd. Niet alleen bezoekers van het kamp zouden zich overigens veel beter bewust worden van hun eigen maatschappelijke positie. Ook Afro-Amerikaanse begeleiders merkten dat er in hun leven buiten Jened nog een wereld te winnen was.

In Crip Camp: A Disability Revolution (108 min.) van Nicole Newnham en James LeBrecht, die zelf als tiener het kamp bezocht en tevens als verteller van deze aangrijpende film fungeert, blikken sleutelfiguren van deze authentieke bevrijdingsbeweging terug op hun ervaringen in het kamp, die een diepgevoelde behoefte aan een volwaardig bestaan in hen losmaakten. Hun herinneringen worden ondersteund met fraaie filmbeelden van (groeps)gesprekken en activiteiten tijdens het zomerkamp en een lekkere soundtrack met gekende hippiehits.

Via de verhalen laten ze zich ook echt in hun ziel kijken. Dit resulteert in diep ontroerende ontboezemingen. Zo had Denise Sherer Jacobson, die ernstige hersenbeschadiging opliep bij haar geboorte, zich voorgenomen om beslist niet als maagd te sterven. Na een blindedarmoperatie kreeg ze van haar dokter te horen dat ze gonorroe had. ‘En heel even was ik zo trots op mezelf’, bekent ze nu lachend, ‘Maar toen ik erover nadacht was dat vooral omdat ik ervan uitging dat die arts vast dacht dat ik niet seksueel actief kon zijn. Kijk maar naar me. Wie wilde er nu seks met mij?’

De vrouw uit New York, veroordeeld tot een elektrische rolstoel, besloot om weer te gaan studeren en haalde een master in menselijke seksualiteit. ‘En dat was mijn ticket uit de Bronx.’ Intussen laten Newnham en LeBrecht een oude foto zien van Denise, waarop ze een shirt draagt met de tekst ‘Behind this T-shirt lies a sensuous woman’. Crip Camp maakt zo duidelijk wat een beperking doet met mensen en maakt die mensen tegelijkertijd ook weer los van die beperking. Voor ons, 21e eeuwers, lijkt dat misschien vanzelfsprekend, maar een kleine halve eeuw geleden was er doorgaans nog weinig oog voor de persoon achter het spasme of in de rolstoel.

Die aandacht voor hun persoon en belangen hebben de Crip Campers ook echt moeten bevechten. Tot een hongerstaking aan toe. Het maatschappelijke respect, en bijbehorende zelfrespect, is hen dus bepaald niet komen aanwaaien. Deze prachtfilm, geproduceerd door Barack en Michelle Obama en winnaar van de Audience Award op het Sundance-filmfestival, maakt die persoonlijke strijd uitstekend invoelbaar en blaast meteen het stof van een welhaast vergeten deel van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging.

Zie Mij Doen

Jessica vindt paardrijden eigenlijk belangrijker dan een relatie, Matthias heeft een fotografisch geheugen voor datums en Quan baalt ervan dat hij tijdens de feestdagen niet naar huis kan. In Zie Mij Doen (83 min.), op het Docville-festival gekozen tot Beste Belgische Documentaire, opent Klara van Es een wereld die voor menigeen doorgaans verborgen blijft. Een wereld waarin iedereen er mag zijn en iedereen zichzelf mag zijn. Ieder met zijn eigen kwaliteiten, eigenaardigheden én beperkingen.

Want de observerende Vlaamse documentaire, geschoten in sfeervol zwart-wit en hier en daar subtiel ingekleurd met muziek, is gesitueerd in een woonvoorziening voor mensen met een verstandelijke beperking. Zij staan ook letterlijk centraal in het beeld, hun begeleiders zijn niet meer dan figuranten. De bewoners lijken het best leuk te vinden dat ze worden gefilmd. De filmcrew is regelmatig onderwerp van gesprek en regisseur Van Es wordt zo nu en dan ook in de conversaties betrokken.

In die gesprekken gaan ze geen onderwerp uit de weg. ‘Je mankeert wel iets’, zegt Jessica bijvoorbeeld over haar eigen beperking. ‘Maar je hebt uiteindelijk wel evenveel rechten als gewone mensen om deel te nemen aan de samenleving.’ Even later: ‘Ik vind persoonlijk dat wij soms slimmer zijn dan mensen zonder een beperking.’ Bij een opvangmoeder zag Jessica bijvoorbeeld moeders die niet in staat waren om hun kind op te voeden. ‘Wij weten dat en beginnen daar ook niet aan.’

Kalm volgt Klara van Es de hoofdpersonen tijdens hun activiteiten, terwijl ze aandachtig meeluistert bij toevallige praatjes of bewust door de begeleiders aangezwengelde (groeps)gesprekken. Zo dringt ze door tot de eigenlijk heel normale levens van bijzondere mensen. Want hoewel de bewoners misschien anders ogen en klinken dan Jan Modaal en Mien uit Assen, zoeken ze eigenlijk hetzelfde in het leven als willekeurig welk ander mens: geluk en liefde. En dat is, gewoon en toch ook weer niet, heel mooi om te zien.