Helmut Boeijen beeldende kunst, discriminatie, fotografie, geschiedenis, IDFA 2026, jazz, journalistiek, kunst & cultuur, literatuur, muziek, politiek, theater

Once Upon A Time In Harlem

Piece Of Magic / vanaf donderdag 4 maart in de bioscoop

Voordat ze definitief in de vergetelheid raken nodigt de vermaarde Afro-Amerikaanse filmmaker William Greaves de nog levende kopstukken van de Harlem Renaissance uit voor een cocktail party in het huis van de legendarische jazzpianist Duke Ellington. De documentaire die hij voor ogen heeft, een eerbetoon aan de plotselinge opleving van de zwarte cultuur in de jaren twintig en dertig, wordt echter nooit afgerond. Nu heeft zijn zoon David Greaves, destijds één van de cameramensen, twaalf jaar na het overlijden van zijn vader er toch weer z’n tanden ingezet.

Once Upon A Time In Harlem (100 min.) start dat feestje met de fotograaf James Van Der Zee, die de ‘who’s who’ van de Harlem Renaissance in New York vereeuwigde met zeer uitgesproken zwartwit-foto’s (en waarover Sherman de Jesus in 2021 al de persoonlijke documentaire The Photograph maakte). ‘It’s nice to be among oldtimers’, constateert die al snel als hij een hele stoet Afro-Amerikaanse artiesten en intellectuelen ziet arriveren: schrijvers, politici, kunstenaars, activisten, musici, journalisten, dichters, historici en theatermakers.

De Harlem Renaissance was het ‘Mekka of the New Negro’ aldus de boekverkoper en socialist Richard B. Moore, die zich samen met kopstukken zoals Arna Bontemps, Romare Bearden en George Schuyler regelmatig in de geanimeerde gesprekken én debatten mengt. Over beeldbepalende zwarte helden zoals W.E.B. du Bois en Paul Robeson, de Back to Africa-missie van Marcus Garvey en welke Afro-Amerikaanse opiniemakers het meeste historisch belang hebben – en of dit wel een goede manier is om naar hun gezamenlijke geschiedenis te kijken.

Die is getekend door slavernij, segregatie en racisme. En in hun werk zijn die ook vaak gemakkelijk te herkennen. In zijn muurschildering From Slavery Through Reconstruction (1934) heeft de kunstenaar Aaron Douglas bijvoorbeeld zowel de Ku Klux Klan en het leger van de Zuidelijke Staten als de Emancipatieproclamatie van Abraham Lincoln een plek gegeven. Maar of Douglas daarmee automatisch ook een zwarte of Afro-Amerikaanse kunstenaar is? Daarover verschillen de meningen in deze conversatiefilm. Zijn mensen zoals hij niet eerst en vooral gewoon kunstenaar?

Zoals het helden van een verloren tijd betaamt, klagen de zwarte iconen die Once Upon A Time In Harlem floreerden begin jaren zeventig al over het gebrek aan historisch besef bij de jeugd van toentertijd. Ze hebben vaak geen idee op de schouders van welke giganten ze staan, verzuchten zij dan. William Greaves heeft deze trotse mannen – en een enkele vrouw – nét op tijd voor hun intellectuele en artistieke nageslacht vereeuwigd. En zijn zoon David zorgt er nu voor dat ze ook bewaard blijven voor de jeugd van de toekomst, die vermoedelijk geen idee heeft wie zijn vader ook alweer was.

Deze film, zijn nalatenschap, heeft aanzienlijke culturele en historische waarde – al is het ook duidelijk een product van z’n tijd.

Helmut Boeijen jeugddocu, kinderen, onderwijs, vluchtelingen

Tussen Werelden

Casper Buitendijk / Tomtit Film / VPRO / zondag 22 november, om 19.20 uur, op NPO3

‘Wat heb jij nodig om verder te groeien?’ vraagt de juf aan de leerlingen van de Internationale Schakelklas Zaanstad. Zij bevinden zich Tussen Werelden (15 min.). Aan de hand van een boom legt ze uit: jullie hebben wortels in je eigen land en nu ook hier in Nederland.

Je familie, geeft Hamed (17) haar als antwoord. Die zit in zijn geval alleen nog in Soedan. Het Oekraïense meisje Anelina (13) vindt het nog spannend om vragen te beantwoorden in de klas. En Tasneem (15) uit Syrië valt bij het maken van een gedichtje toch terug op haar ‘moerstaal’: Arabisch. Want dat spreken ze thuis.

In deze korte jeugddocu laat Selle Inti Sellink zien hoe drie nieuwe Nederlanders, die hun roots hebben liggen in één van ‘s werelds brandhaarden, bezig zijn om in hun nieuwe land te aarden. Ze doen dat schoorvoetend, stapje voor stapje. Sellink verbeeldt hun verplanting met fleurige animaties van Madeleine Homan.

Daarin wordt de afstand tussen hun twee werelden overbrugd. Er is ook praktische ondersteuning. Met behulp van een vertaalapp lukt het Anelina bijvoorbeeld om te delen wat er in haar omgaat en wat ze tijdens de oorlog in haar geboorteland heeft meegemaakt. En dan kan ook zij die nieuwe wereld gaan omarmen.

Net als de andere tijdelijke bewoners van deze ‘tussenwereld’ is ze in deze warme en sfeervolle film weer aan het wortelen. ‘Mijn taal groeit als een boom’, declameert Tasneem ten overstaan van een gewillig publiek. ‘Stevig geworteld in mijn hart.’

Helmut Boeijen adoptie, ouderschap

I Know You Know I Exist

Human / zondag 22 november, om 22.40 uur, op NPO2

I Know You Know I Exist (53 min.) is een kwartier onderweg als de vader van Tomas Ponsteen, inbellend vanaf een camping, de vinger op de zere plek legt: ‘zeggen zij bijvoorbeeld niet tegen jou van: goh, waarom ga jij nou niet zelf op zoek naar je moeder?’ Zijn zoon, geadopteerd in 1993 vanuit Brazilië, is afgereisd naar z’n geboortestad Sāo Paulo, waar hij het gezelschap opzoekt van drie vrouwen, die een half leven eerder afstand hebben gedaan (of moesten doen) van hun baby. Zij stellen nu alles in het werk om dat opnieuw te vinden en hun ouder-kind relatie te herstellen.

Via hun herinneringen, gemis en zoektocht hoopt Ponsteen een beter beeld van zijn eigen achtergrond te krijgen. Zou zijn biologische moeder ook naar hem verlangen? Hij zet tegelijk nauwelijks stappen om daarachter te komen en blijft hangen bij de vrouwen die, net als zij, in hun tienerjaren moeder zijn geworden. De Nederlandse dertiger laaft zich aan hun verlangen naar hun kind en houdt zich, bijna als een surrogaatzoon, op in hun directe omgeving. Zo zou zijn eigen moeder nu kunnen zijn, hunkerend naar hem, haar verweesde kind. Haar vinden zou alleen ook een tegenvaller kunnen worden.

Ponsteens film, waarin hij de tijd neemt om zijn indrukken en gevoelens te verwerken en ook regelmatig belt met zijn adoptieouders op de camping, weerspiegelt dit gevoel. Omdat hij blijft twijfelen, komt zijn zoektocht nooit echt op gang – ook al is ie aan het eind wel degelijk wat wijzer geworden over zijn biologische ouders. De aanvankelijke belofte van een Spoorloos-achtige zoektocht, die wordt afgerond met een emotioneel weerzien of juist definitief afscheid nemen, wordt alleen nooit ingelost. Intussen lijkt de maker Tomas Ponsteen wel oprecht zijn eigen gevoel als hoofdpersoon te volgen.

Zo gaat het in de praktijk waarschijnlijk ook. Twijfel hoort nu eenmaal bij zulke elementaire levenskeuzes. Voor een buitenstaander is dat, hoe authentiek ook, wel een lastig proces: Ponsteens zoektocht wordt via een omweg opgestart en speelt zich verder vooral van binnen af. En het is vooralsnog onduidelijk of en hoe die, na deze omfloerste opstart, wordt vervolgd. Bij die andere Braziliaanse afstandsmoeders heeft hij in elk geval afdoende kunnen horen, zien en voelen wat het afstaan van een kind zou kunnen betekenen voor de vrouw die hem op de wereld heeft gezet.

Helmut Boeijen IDFA 2026, religie

Faderhuset

DR Sales

Terwijl acteurs scènes uit hun leven binnen Faderhuset naspelen, krijgen de voormalige leden van de Deense evangelische kerk die situaties weer helder voor de geest. Niet emotioneel genoeg of juist te grappig, corrigeren ze de spelers. Daarna leggen ze uit hoe het werkelijk ging en zetten hen dan weer aan het werk. Zo proberen ze samen door te dringen tot de psychologie van de omstreden sekte, die in 1990 werd opgericht en in 2016 naar het buitenland verkaste vanwege beschuldigingen van geweld en misbruik.

Camilla Louise Johnson (lid van 2000-2007) kijkt in Faderhuset (internationale titel: Father’s House, 98 min.), een hybride film van Adam Nielsen, Eva Mulvad en Andreas Koefoed, bijvoorbeeld terug naar een gesprek met de leider van de gemeenschap, Ruth Evensen. Ze krijgt van haar geen toestemming om te scheiden van haar echtgenoot. Als negen- en tienjarige zijn zij met elkaar gematcht op een christelijk kamp. Van een einde aan dit gearrangeerde huwelijk, dat inmiddels ook enkele kinderen heeft voortgebracht, kan geen sprake zijn – ook al heeft de almachtige Ruth, met onderkoelde dreiging neergezet door de actrice Trine Dyrholm, dit eerder wel min of meer toegezegd.

Ruths wil – hoe onvoorspelbaar die blijkbaar ook is – blijft wet in de sektarische gemeenschap. Camilla, een rol van de actrice Laura Kronborg Kjær, heeft het maar te slikken. Terwijl de acteurs de situatie zo goed mogelijk nabootsen, lijkt de échte Camilla die opnieuw te beleven. Ze vraagt Laura of die misschien een traan kan plengen. Naderhand proberen ze samen te vatten wat er zojuist, en toentertijd, is gebeurd. Soortgelijke gesprekken ontstaan ook na scènes met Jerry Jensen (1999-2008), een man met een lichamelijke beperking die zich altijd een buitenbeentje heeft gevoeld en bij Faderhuset z’n plek vond. Mettertijd zou God hem bovendien kunnen helen.

Jerry is erbij als de leden van Faderhuset zich toegang verschaffen tot een gekraakt pand in Kopenhagen, dat ze zogenaamd hebben aangekocht om er een kerk van te maken. Het komt tot een gewelddadige confrontatie. Terwijl opponenten op hem inbeuken, voelt Jerry volgens eigen zeggen enorme innerlijke vrede. ‘Het bracht me vreugde om daar te liggen en in elkaar getrapt te worden voor mijn geloof’, vertelt hij aan de acteurs. ‘Want nu wist ik zeker dat mijn geloof iets betekende.’ Terwijl de sekteleden zich na deze botsing wentelen in hun eigen gelijk, wordt het pand met veel geweld ontruimd. Het zal ook worden gesloopt. Want die kerk wordt uiteindelijk toch elders gebouwd.

Als Jerry in een andere scène ziet hoe acteur David Dencik, in de rol van zijn vroegere zelf, uitvaart tegen een pupil, wordt hij even héél klein. De gedachte dat hij een ander zo heeft behandeld… ‘Ik genoot echt van die macht’, geeft hij nu toe. Het zijn precies zulke ontboezemingen waarmee Faderhuset zich onderscheidt van veel andere sektedocu’s. Op zulke momenten bewijst ook het zoeken naar de waarheid via de vervlechting van fictie en non-fictie z’n waarde. In deze film worden geen harde grens tussen daders en slachtoffers getrokken. En de focus ligt ook niet zozeer op de uitwassen van individuele leiders als wel op de psychologische mechanismen achter het gedrag binnen die groep.

Wanneer het machtsspel steeds verder ontspoort en tot aanvaringen leidt, komen die daardoor extra hard binnen. Nielsen, Mulvad en Koefoed maken invoelbaar hoe de Faderhuset-constellatie, met duidelijke leiders, onwrikbare ideeën en een mythische vader aan wie alles kan worden toegeschreven, wel tot onverkwikkelijke toestanden móet leiden. En die duren vermoedelijk nog altijd voort, want Ruth Evensen en enkele van haar getrouwen, zetten hun eigen vrije en radicale kerk, tegenwoordig vanuit Tsjechië, nog altijd voort.

Helmut Boeijen fotografie, journalistiek, kunst & cultuur, mode

Avedon

Netflix

Het laatste woord kwam in de vorm van een beeld. Amerika’s zorgvuldig opgedirkte First Lady Nancy Reagan stapte de fotosessie in met allerlei eisen over wat hij allemaal wel en niet mocht laten zien. Één ding vergat haar team: Nancy’s handen.

En juist die – omahanden, waarmee ze haar echtgenoot, president Ronald Reagan, net iets te stevig vasthoudt – laat fotograaf Richard Avedon dus zien. Ze was er woest om. ‘Pa was heel erg op controle gericht’, vertelt zijn zoon John in de documentaire Avedon (104 min.) van regisseur Ron Howard. Hij was best bereid om hen er een beetje in te luizen, vult Tina Brown, oud-hoofdredacteur van The New Yorker, aan.

De hertog en hertogin van Windsor, die een reputatie hadden als antisemieten, flikte ‘Dick’ Avedon een ander trucje. In eerste instantie kon hij niet door hun muur van vriendelijke glimlachen breken. Totdat hij zich realiseerde dat zij enorme hondenliefhebbers waren. ‘Ik zei dat ik te laat was omdat m’n taxi een hond had overreden’, vertelt hij in bewaard gebleven audio-opnamen. ‘Toen viel het masker en nam ik de foto.’

Zo duelleerde Richard Avedon (1923-2004) regelmatig met z’n subjecten – en hij won vanzelfsprekend. Vanwege dat laatste woord / beeld. Hij beschouwde zijn foto’s in zekere zin ook als zelfportretten. Via hen liet hij zichzelf zien. Hij werd daarom een wrede manipulator genoemd, vertelt ie zelf, niet zonder trots. Anderen noemden hem een existentiële held of agent van de dood. Een man die altijd het onderste uit de kan wilde.

Howard probeert in deze film, net als zíjn subject, voorbij het imago van deze onverschrokken en beeldbepalende fotograaf te komen. Bij het jongetje dat zijn vader nooit echt wist te bereiken. En bij de broer die afscheid had moeten nemen van zijn eerste muze, z’n knappe zus Louise. Terwijl zij verpieterde in een psychiatrische kliniek, bleef hij haar in zijn eerste jaren als modefotograaf zoeken in z’n modellen.

Later sloeg Richard Avedon zijn vleugels uit. Hij zou uiteindelijk 16.000 fotosessies doen, in de loop van zestig jaar. In die tijd bestreek hij het hele terrein tussen ‘hoge’ kunst en ‘lage’ commercie en ontwikkelde ie zich tot een chroniqueur van Amerika in de tweede helft van de twintigste eeuw. ‘Goede techniek maakt je nog geen goede fotograaf’, legt hij zelf uit aan het eind van dit geslaagde portret. ‘Het gaat om de geest achter de camera.’

Helmut Boeijen functiebeperking, gezondheid, krachtsport, misdaad, psychische problematiek, seksueel geweld, sport, verslaving

Get Huge: Looksmaxxing To Death

Disney+

Elon Muscular doet een boekje open over Tony Huge, die betrokken zou zijn geweest bij de dood van Leo Longevity. Dat klinkt als Tiger King in de manosfeer. De misogyne fitfluencer Leo is begin 2023 met zijn broek op z’n enkels aangetroffen op de badkamer van zijn eigen woning in de Thaise metropool Pattaya, één van sekshoofdsteden van de wereld. Via zijn tragische dood komt een wereld in beeld, waar cartooneske personages patserige YouTube-filmpjes opnemen, het innemen of injecteren van spierversterkende en prestatieverhogende middelen propageren én elkaar naar het leven staan.

Centraal in deze schimmige wereld staat de Amerikaanse bodybuilder ‘Dr. Tony Huge’. De voormalige advocaat Anthony Hughes is volledig verslingerd aan anabole steroïden, wordt als uithangbord ingezet door het louche supplementenbedrijf Enhanced Athlete en geldt inmiddels als ‘de Hugh Hefner van biohacking’. In Thailand omringt Huge zich met gelijkgestemden en een harem, bestaande uit plaatselijke sekswerkers, en gaat ie zich te buiten aan seks en drugs. Een dag naturel is, stelt hij in de driedelige serie Get Huge: Looksmaxxing To Death (188 min.) van Stacey Lee, een dag niet geleefd.

In Huges omgeving wil er ook nog wel eens iemand uit het leven stappen, dood vallen of spoorloos verdwijnen. ‘Het heeft niets met mij te maken’, stelt Tony. ‘Behalve misschien dat m’n vrienden een beetje gek zijn.’ En als het ene labiele maatje wegvalt, vindt ie wel weer iemand anders om diens plek in te nemen. Zoals nu de fitfluencer Connor Murphy, die enkele fikse mentale crises heeft gehad en desondanks volop experimenteert met allerlei middelen. ‘Als Connor gek wordt en van een gebouw springt, is dat goede data’, stelt Huge, volgens een geheel eigen logica. ‘Doe dan niet wat Connor deed.’

Lee kijkt ogenschijnlijk verlekkerd rond in deze duistere subcultuur, veelal groenblauwgrauw uitgelicht en aangezet met een gejaagde soundtrack, waarin de zelfverklaarde dokter en biohackexpert Tony Huge dienst doet als ‘the man you love to hate’. Hij fungeert als rolmodel voor een bepaald slag jonge mannen, dat steeds extremere middelen aanwendt om zichzelf te modelleren naar een verknipt ideaalbeeld, met penisvergrotingen, bonesmashing en dwaze cosmetische ingrepen als mogelijke uitingsvormen. Een wereld waarin vrouwen niet meer zijn dan gebruiksvoorwerpen.

Tegelijkertijd is het ook de vraag welke intriges in de trashy miniserie nu werkelijk authentiek zijn – en wat in scène is gezet voor deze vervreemdende duik in toxische mannelijkheid, waarin alle metershoge personages, bizarre elementen en onnavolgbare verhaallijnen ook wel erg warrig aan elkaar zijn geknoopt. Get Huge slaagt vooral als freakshow, waarin eeuwige jongens zich gedragen als karikaturale mannetjes – en het tevergeefs, en met tragische gevolgen, zoeken is naar empathie en mededogen.

Helmut Boeijen IDFA 2026, landbouw, natuur, natuurgeweld, platteland, reizen

Tristan Forever

Cinema Delicatessen / vanaf donderdag 24 december in de bioscoop

Hij lijkt op weg naar het einde van de wereld. De Franse arts Loran Bonnardot is, met zijn piano, vertrokken uit Parijs en reist nu per boot naar Tristan da Cunha, het meest afgelegen bewoonde eiland ter wereld. Hij komt al dertig jaar op het vulkaaneiland, dat is gelegen in het woelige water van de Atlantische oceaan. Tristan is een dag of negen varen van de Zuid-Afrikaanse stad Kaapstad. En er gaan nog geen tien boten per jaar.

Op het eiland wonen 233 bewoners. Loran wil nummer 234 worden. In Frankrijk is net zijn relatie gestrand. Nu is hij van plan om zich aan de andere kant van de wereld definitief te vestigen. Tristan Forever (90 min.) dus. De bewonersraad moet alleen nog akkoord gaan. De Parijzenaar krijgt twaalf maanden om zich te bewijzen als lid van de gemeenschap. Hij wil, als voormalig Arts Zonder Grenzen, alleen geen dokter meer zijn.

Samen met eilanders begint hij te bouwen aan een eigen huis. Ook een baantje in de plaatselijke supermarkt is snel gevonden. En daar treft hij Glenda, net gescheiden. De vrouw waarvoor hij naar Tristan is gekomen, zo concludeert de kijker van deze ‘docufictie’, een film die ergens tussen feit en fictie naar een/de waarheid zoekt. En één en één is ook in Lorans ogen twee. Zij twijfelt. ‘Vroeger of later ga je toch weer weg.’

Bonnardot en zijn coregisseur Tobias Nölle laten in het midden wat er precies in scène is gezet voor hun film – al laat zich raden dat die romance niet geheel spontaan voor de camera is ontstaan. En de Parijse arts zal in zijn dagelijks leven vast ook niet continu vergezeld worden door een guitige pinguïn. Die ambiguïteit draagt wel bij aan het mythische karakter van Tristan, als idyllisch toevluchtsoord voor een dolende ziel.

De lotgevallen van Loran Bonnardot op het eiland dat in een parallelle wereld, of zijn eigen fantasie, lijkt te bestaan, worden bovendien gepaard aan archiefbeelden van de nasleep van een vulkaanuitbarsting in 1961, toen de bewoners van Tristan da Cunha werden geëvacueerd naar Groot-Brittannië – waar ze zich net zo onwennig voelden als hij, een kind van de moderne westerse wereld, nu soms oogt op hun verstilde eiland.

Fictie lijkt desondanks de overhand te krijgen in deze subtiel geconstrueerde vertelling over het zoeken naar een thuisgevoel. Gesitueerd in een echte wereld, die soms geheel tijdloos en bijna onwerkelijk mooi aandoet.

Helmut Boeijen familie, functiebeperking, ouderschap, psychische problematiek

Love You To Death

Videoland

Ze wil, onherkenbaar, best haar verhaal doen. Lisa Hayden-Johnson. De meest gehate moeder van het Verenigd Koninkrijk. Jarenlang stond ze in de belangstelling vanwege haar ernstige zieke zoontje Matthew. Totdat bleek dat zijn aandoeningen door haar waren overdreven of verzonnen. Matthew, een vroeggeboren baby die was uitgegroeid tot ‘het ziekste kind van het land’, zat thuis helemaal niet in een rolstoel en kreeg ook geen sondevoeding of zuurstof toegediend. In 2007 donderde Lisa publiekelijk van het door haarzelf gecreëerde voetstuk. Ze werd gearresteerd wegens kindermishandeling.

De huisarts van de Johnsons, doktoren in het ziekenhuis van Brixham en medewerkers van de kinderbescherming en politie van Devon en Cornwall vermoedden toen al enige tijd dat Lisa Johnson een loopje met de waarheid nam, vertellen ze in Love You To Death (137 min.). Matthews oudere zus Laura kon ook al niet plaatsen waarom haar broertje thuis bepaalde dingen wél kon die hij in het openbaar niet leek te kunnen. Ze moest daar ook over liegen van haar moeder. Die leed vermoedelijk aan Münchhausen By Proxy. Of, zoals ze dat tegenwoordig noemen: FII. Fabricated or Induced Illness.

Regisseur Sophie Robinson loopt de geruchtmakende zaak in deze driedelige serie nog eens grondig langs met de belangrijkste betrokkenen en reconstrueert bovendien, aan de hand van hun herinneringen, enkele cruciale gebeurtenissen met acteurs. Zus Laura kijkt dan toe en laat zo het verleden nog eens op haar inwerken. Want zij heeft, natuurlijk, ook haar eigen verhaal. Lisa houdt de façade intussen nog altijd op. ‘Ik had geen schuld moeten bekennen’, zegt ze. ‘Echt niet.’ Ze is alleen schuldig aan het vervalsen van Matthews urinemonster. ‘Maar van de rest kan ik aantonen dat het niet waar is.’

Is deze vrouw ‘sad, mad or bad’? vraagt rechercheur Steve Blair zich af ‘En als ze alle drie is, wat weegt dan het zwaarst?’ In de slotaflevering van deze interessante miniserie brengt Robinson de twee kinderen van Hayden-Johnson in contact met de professionals die bij hun casus betrokken waren. Samen proberen ze vat te krijgen op die vraag. En ook Lisa zelf geeft, vanuit haar geheel eigen perspectief, inzicht in de beweegredenen voor haar totaal verwrongen versie van het moederschap, die haar gezin ernstig heeft beschadigd.

Helmut Boeijen bergbeklimmen, sport

Savage Mountain

SkyShowtime

Nadat de Nepalese klimmer Nirmal ‘Nims’ Purja in 2019 de veertien hoogste bergen van de wereld heeft bedwongen in slechts zes maanden en zes dagen, wil de Noorse alpiniste Kristin Harila bewijzen dat zij dat als vrouw ook kan – en nog sneller ook. Bij haar eerste poging in 2022 komt ze echter niet verder dan twaalf ‘achtduizenders’. China geeft Harila geen toestemming om de twee resterende bergtoppen in Tibet te beklimmen.

Een jaar later besluit Kristin, halverwege de dertig inmiddels, dat ze nog één kans heeft om haar droom waar te maken. Het is nu of nooit. Daarvoor is wel een aanzienlijk geldbedrag nodig. Haar eerste recordpoging kostte al gauw een half miljoen dollar. Als ze in maart 2023 opnieuw start, heeft ze het beoogde bedrag echter nog niet binnen. Tijdens het klimmen moet ze dus sponsoren proberen te werven. Haar ‘unique selling point’ is dat ze die veertien achtduizenders binnen vier maanden op haar naam wil schrijven. Vanuit Noorwegen leven haar ouders Petter en Anita mee.

Onderweg komt ze nog wel tot een opmerkelijke keuze: Kristin wil de eer die er op de laatste top op haar ligt te wachten koste wat het kost delen met haar vaste drager Tenjen ‘Lama’ Sherpa, een Nepalese medewerker van de klimorganisatie Seven Summit Treks. Dat is een zeer tegendraadse keuze: in de regel zijn het de sherpa’s (en cameramensen) die onderweg het vuile werk opknappen en de westerlingen die daarna met de eer gaan strijken. Kristin wil het anders: geen traditionele foto van één of meerdere westerse mannen op de bergtop, maar van een vrouw en een Nepalese sherpa.

In Savage Mountain (100 min.) kijkt Kristin Harila terug op de onmogelijke missie die ze zich in haar hoofd heeft gehaald. De hele onderneming is natuurlijk volledig vastgelegd, want anders was/is die niet te vermarkten. Ook als het in de file op weg naar alweer een te bedwingen bergtop en een duizelingwekkend record helemaal mis gaat, wordt dit dus geregistreerd. Daarmee wordt deze klimdocu van Even Sigstad behalve de weerslag van een imposante prestatie ook een nauwelijks verhulde aanklacht tegen een industrie, die bestaat bij de gratie van het nemen van (onverantwoorde) risico’s.

Wat is het nut van bergbeklimmen? werpt een buitenstaander tegen het einde van de film de vraag op, waarmee Kristin uiteindelijk, natuurlijk ook online, flink om de oren wordt geslagen. Wat is de prijs van al haar geldingsdrang? En, als logisch gevolg daarvan: is die egoïstische zucht naar eeuwige roem – althans, totdat een ander nét weer even sneller blijkt of tóch hoger of verder rijkt – het werkelijk waard om met de wereld te delen, ook weer via deze documentaire overigens, zodat anderen er een voorbeeld aan nemen?

Helmut Boeijen beeldende kunst, functiebeperking, kunst & cultuur, psychische problematiek

Sonnekai – Het Innerlijke Goud

DOCS By Pupkin / NTR

Terwijl het geluid van een gong nog na-ijlt, staart Morena Bamberger, liggend op haar rug in een donkere en sfeervol uitgelichte ruimte, in de verte. ‘Duizend jaar geleden hebben mijn voorouders, de Sinti, een onvergetelijke wereldreis gemaakt vanuit ons moederland India’, prevelt de Nederlandse kunstenares, terwijl de camera van heel dichtbij over haar gezicht en werk glijdt. ‘Daar geloven ze dat de dood geen einde is. Het lichaam sterft, maar de ziel reist verder. En die cyclus van geboorte, dood en wedergeboorte heeft ook een naam: Samsara. Het uiteindelijke doel van Samsara is om uit lijden te breken.’

En daarmee heeft Bamberger, zo wordt snel na de openingsscène van Sonnekai – Het Innerlijke Goud (24 min.) duidelijk, veelvuldig te kampen gehad. In een monoloog, die soms wat monotoon wordt, verhaalt ze over haar jeugd op een woonwagenkamp, waar ze de eerste in haar familie was die ging studeren. Ze is er weggegaan en is daarna ook de ‘emotionele verbinding’ met haar familie kwijtgeraakt. Met haar werk, bijvoorbeeld via de kleurrijke huifkar met paard die in het museum Bonnefanten te Maastricht is te zien, benadrukt ze echter dat de essentie van het Sinti- of Roma-zijn altijd bij je blijft.

Ze wil de mystieke kant van die wereld benadrukken met haar kunst. En die is ook alomtegenwoordig in deze stemmige film daarover, waarin Carin Goeijers meegaat in de duistere wereld die haar hoofdpersoon met beelden, maskers en geschriften heeft gecreëerd, op de zolder van het Stedelijk Museum Schiedam. Zo komt ze in haar hoofd, hart en ziel, die onderdeel zijn (geweest) van een intense interne worsteling. Morena Bamberger verhaalt daar, veelal buiten beeld, uitgebreid over. Doordat zij als enige aan het woord komt in Sonnekai, wordt de film echt een stap in haar universum.

En het vergt wel enige spirituele aanleg om haar daarbij volledig te kunnen en willen volgen. ‘Terug naar die grafkamer van jezelf’, zoals ze het zelf formuleert. Terwijl Bambergers wereld, met al z’n intrigerende creaturen en werken, tegelijkertijd óók tot de verbeelding spreekt.

Helmut Boeijen armoede

Hanging By A Wire

Abramorama

Een lokale dronepiloot verandert een plaatselijke crisis in een wereldwijd mediaspektakel. Twee kabels van een kabelbaan die in het noorden van Pakistan twee Himalaya-bergen verbindt, zijn op 22 augustus 2023 plotseling geknapt. Een kabellift met acht passagiers, waaronder zes middelbare schoolleerlingen die dagelijks in dit bakje naar school gaan, hangt zo’n driehonderd meter boven de grond. Ze bungelen aan één enkele kabel. Die behoedt hen vooralsnog voor een wisse dood.

Op de grond kijkt de gemeenschap, waaronder hun familie en vrienden, gespannen toe. Naar dat ene verweesde karretje, hoog in de lucht. Pas als die drone de inzittenden daarvan van heel dichtbij in beeld brengt, het drama letterlijk een gezicht geeft, raakt ook de rest van de wereld geïnteresseerd. In bombastische nieuwsuitzendingen raken ze in de hele wereld niet uitgepraat over die onfortuinlijke Pakistanen, waarvan het leven aan een kabel hangt. Zij kunnen elk ogenblik in de vallei van Allai storten.

Sahib Khan, een lokale ‘mandghan’ (ofwel: luchtpiraat), wil te hulp schieten. Voordat hij die ene kabel kan bestijgen, wordt hij echter tegengehouden door de Pakistaanse politie. Kan de kabel dat extra gewicht wel hebben? Zij willen het liever met een legerhelikopter proberen. Die brengt echter weer z’n eigen problemen met zich mee. Luchtturbulentie zou de kabellift, die aan de zijkanten gewoon open is, zomaar kunnen doen kantelen. Zodat alle inzittenden er pardoes uit kunnen vallen.

In de gelikte documentaire Hanging By A Wire (79 min.) reconstrueert Mohammed Ali Naqvi de gecompliceerde reddingsoperatie, waarbij heel wat obstakels moeten worden genomen en ook de ervaren zipline-specialist Ali Swati nog wordt ingeschakeld. Via interviews met vrijwel alle direct betrokkenen, de live-beelden die van de zich ontvouwende crisis zijn gemaakt door de aanwezige burgers en journalisten en gedramatiseerde scènes brengt hij de penibele situatie in kaart.

De nadruk ligt vooral op de heroïek van de reddingsactie, de beleving van de acht passagiers in die benauwde kabellift komt nauwelijks aan de orde. Bovendien zet Naqvi de dramatische ontwikkelingen zo dik aan met muziek, dat het averechts werkt. Alle spanning en emotie verdwijnen uit de vertelling. Een zenuwslopende crisis, die heel veel vertelt over de maatschappij waarbinnen die plaatsvindt, wordt gereduceerd tot een gelikt B/Hollywood-verhaal, dat uiteindelijk helemaal doodslaat.

Helmut Boeijen euthanasie, politiek, recht, zelfdoding

Kevorkian

HBO

Hij staat tussen John F. Kennedy en Billie Jean King. In het tafelboek Icons zijn tweehonderd Amerikanen verzameld, die ooit het verschil hebben gemaakt. En hij, Jack Kevorkian (1928-2011), heeft als onversaagde strijder voor het recht op euthanasie, ‘the right to die’, toch maar mooi een eigen pagina gekregen.

Bij de start van de documentaire Kevorkian (90 min.) uit 2010 komt de bijna tachtigjarige ‘Doctor Death’ net uit de gevangenis van Michigan. Hij heeft negen jaar gezeten vanwege ‘moord’ en stelt zich vervolgens direct kandidaat voor de Amerikaanse congresverkiezingen van 2008. ‘You want change?’, parafraseert hij daarbij de Democratische kandidaat) Barack Obama, die zich profileert als een pleitbezorger van verandering. ‘I’ll show you what change is.’

Volgens de één heeft Jack Kevorkian geen schijn van kans, volgens een ander is hij ook totaal ongeschikt voor het ambt. Véél te eigengereid. Met zijn kandidatuur speelt hij bovendien de Republikeinse opponent in de kaart. Elke stem voor hem is er weer één minder voor de Democratische kandidaat. Regisseur Matthew Galkin volgt de controversiële arts tijdens de verkiezingscampagne, waarbij Kevorkian het politieke debat gedurig ontregelt.

Tegelijk probeert Galkin samen met de man zelf, zijn uitgesproken advocaat Geoffrey Fieger, familie, vrienden en critici het levensverhaal op te tekenen van een man die eigenhandig de Amerikaanse wet wil veranderen. Kevorkian, een kind van overlevenden van de Armeense genocide, schrijft daarnaast een hele rij boeken, componeert z’n eigen muziek, maakt schilderijen, zet enkele uitvindingen op zijn naam en regisseert een speelfilm.

Eerst en vooral manifesteert hij zich echter als een onvermoeibare strijder voor het recht op zelfbeschikking. Kevorkian zoekt doelbewust de confrontatie op en krijgt, als hij de dood van zijn patiënt Thomas Youk filmt, waarnaar hij op zoek is geweest: zijn dag voor de rechter. En hij wil niet vrijgesproken worden! Het lijkt een wrange poging om zijn moeder, die overleed na een slopend ziekteproces, te wreken. Of gewoon een kwestie van zelfdestructie.

Deze boeiende film tekent deze contraire eenzaat, die zich heeft vastgebeten in zijn zelfverkozen missie en daarbij ook nogal eens uit de bocht vliegt, op in de laatste fase van zijn eigen leven. Als hij nog eenmaal, nu in de politieke arena, zijn punt probeert te maken. Totdat Magere Hein, uit eigen initiatief, ook hem komt halen.

Helmut Boeijen misdaad

Taken: Natalee Holloway

Netflix

Al ruim twintig jaar is ze ook voor de buitenwereld de moeder van Natalee Holloway. Als haar achttienjarige dochter op 30 mei 2005 verdwijnt, tijdens een vakantie op Aruba, wordt Beth Holloway al snel het gezicht van haar verdwenen kind. Natalee’s ex-man Dave, Natalee’s vader, blijft veelal buiten beeld – al meldt hij zich soms wel degelijk in de openbaarheid. Allebei zijn ze rotsvast overtuigd van de schuld van de verdachte die vrijwel direct in beeld komt, de zeventienjarige Nederlander Joran van der Sloot.

Ook in de driedelige serie Taken: Natalee Holloway (112 min.) fungeert Beth Holloway als hét gezicht van de zoektocht naar hun verdwenen dochter en de jacht op de persoon die daarvoor verantwoordelijk is. ‘I’m not leaving Aruba without her’, houdt ze de pers nog ferm voor, als ze na Natalees verdwijning op het eiland is gearriveerd – niet wetende hoe lang de zaak zich nog zal voortslepen. Bij elke stap die zij zet wordt ze voortaan gevolgd door Amerikaanse cameraploegen. Hongerig naar nieuws – ook als dat er niet is.

En dat wordt dan meteen uitgelegd als het gevolg van de totale incompetentie van de Arubaanse autoriteiten. Volgens politiewoordvoerder Gerold Dompig – die voor het eerst in twintig jaar, buiten beeld weliswaar, een interview geeft – belemmert al die heisa rond Beth het politieonderzoek. En als zij twee lokale broers medeplichtig noemt omdat die haar dochter op het strand hebben achtergelaten bij ‘een seksueel roofdier’ (dat tot dat moment nog nooit verdacht is geweest van een misdrijf), zet dit kwaad bloed op Aruba.

De eilanders herkennen zich helemaal niet in het beeld dat in Amerikaanse media wordt geschetst van totale onverschilligheid op Aruba. Volgens de plaatselijke journaliste Dilma Arends Geerman is in 2005 zelfs veertig procent van het totale politiebudget aan deze ene zaak besteed. Het aardige is dat de filmmakers Matthew Galkin en Dani Sloane ook zulke elementen belichten in deze verrassend afgewogen miniserie, die ook simpelweg een plat portret van het ‘monster’ Joran van der Sloot had kunnen worden.

Verder akkert Taken: Natalee Holloway in een kleine twee uur de hele zaak nog eens door met direct betrokkenen vanuit zowel het Kamp Beth als Aruba en Peru (waar Joran in 2010, op de dag af vijf jaar na de verdwijning van Natalee, betrokken raakt bij de moord op Stephany Flores). Galkin en Sloane offreren ook aardige nieuwe details, zoals een FBI-video waarin Natalees vermoedelijke moordenaar met een aanzienlijk geldbedrag wordt verleid om eindelijk prijs te geven waar hij haar lichaam heeft achtergelaten.

Na allerlei verwikkelingen, waarbij niet alleen Joran een slaatje probeert te slaan uit het leed van Natalees familie, lijkt de zaak na ruim twintig jaar eindelijk te kunnen worden afgesloten. Iedereen, haar onverzettelijke moeder Beth Holloway voorop, snakt ook naar duidelijkheid. Bij zo’n verraderlijke verdachte als Joran van der Sloot, die een verdienmodel heeft gemaakt van al z’n (verschillende) bekentenissen, valt alleen nooit helemaal uit te sluiten dat hij alsnog een konijn uit de hoge hoed tovert.

Helmut Boeijen feminisme, IDFA 2026, kolonialisme

The Clearing

Near/By Film / Cinema Delicatessen / vanaf donderdag 4 maart in de bioscoop

De stem die The Clearing (88 min.) opent, klinkt alsof ie uit een andere wereld komt. ‘We hebben het zwijgen van de rubberplantages gehoord te midden van de stilletjes wenende bomen’, beweert die in Láadan, een kunsttaal die door Suzette Haden Elgin vanuit een vrouwelijk perspectief werd ontwikkeld. De stem wordt begeleid door unheimische zwartwit-beelden en geluiden van wat een geestenwereld zou kunnen zijn.

Een centrale vertelster neemt het daarna over, bij filmbeelden van jonge Indische meisjes die poseren met rubberproducten. ‘Net als de bomen werden we van elders hiernaartoe gebracht’, begint die aan haar persoonlijke relaas, dat de hele film zal omspannen. ‘Thuis in Java benaderde één van hun mannen elk meisje dat hongerig genoeg was en te jong om het echt te begrijpen. Hij vroeg: ben je op zoek naar werk?’

Deze meisjes ondertekenen hun arbeidscontract  bij de Deli Maatschappij met een vingerafdruk. Een schuld krijgen ze er gratis bij. Op Sumatra worden ze opgewacht door mannen in witte pakken. Nederlanders. Deze koloniale planters zetten hen, getuige de filmbeelden die Groenewegen dan laat zien, aan het werk op het land. Intussen kijkt de filmmaakster zelf, in een montageset, nog eens kritisch naar datzelfde archiefmateriaal.

Zijn er beelden tussenuit geknipt? Waarom? En door wie? Het blijkt te gaan om scènes uit de Nederlandse speelfilm Rubber (1936), gebaseerd op een boek van Madelon Székely-Lulofs. Zij is kritisch op ‘de witte pakken’ en hoe die plaatselijke vrouwen behandelen. Ze nemen hen in dienst als huishoudster of gebruiken hen zelfs als ‘njai’, concubine. Totdat er alsnog een witte Nederlandse dame wordt overgevaren om mee te trouwen.

Juist die huishoudster is uit de film verwijderd. En de bijbehorende actrice Amsy Moina zal na deze rol ook nooit meer in een film spelen. Sabine Groenewegen gaat op zoek naar wat er is gebeurd en verbindt dit ook weer aan de zoektocht naar haar eigen overgrootmoeder Helena. Zo legt ze een systeem van verborgen vrouwen bloot, dat ongemerkt Neerlands positie als kolonisator van Nederlands Indië heeft gefaciliteerd.

In een vergadering van ‘de afdeeling Medan van den Indischen Bond’ heeft ene J. van den Brand zich in 1903 al uitgesproken tegen de door de Nederlanders verdedigde ‘koelie ordonnantie’. Ferm maakt hij Groenewegens punt over mensensmokkel en (seksuele) slavernij. ‘Deli is zeer welvarend’, schrijft Van den Brand in zijn verslag aan Nederland. ‘En achter de pracht en praal zit zedeloosheid, verdorvenheid en onrecht.’

Via dit intrigerende forensisch onderzoek, verrijkt met fictieve elementen en prikkelend aangekleed door geluidskunstenaar Malu Peeters, komt intussen stukje bij beetje de werkelijkheid achter de officiële woorden en beelden tevoorschijn, het verwrongen hart van een koloniale wereld.

Helmut Boeijen egodocu, familie, film, kunst & cultuur

Making Marie Antoinette

c: Eleanor Coppola / MUBI

Haar motivatie voor deze film lijkt heel particulier: Eleanor Coppola wil simpelweg haar kind aan het werk zien en een rol spelen in haar wereld, schrijft ze in haar dagboek.

Zo is de Amerikaanse documentairemaakster in 2005 op de filmset van Sofia’s nieuwste project terechtgekomen: Marie Antoinette, een film over de jonge en decadente Franse koningin (1753-1799), die de hongerende Franse bevolking, bij gebrek aan brood, aanraadde om dan maar cake te gaan eten. Eleanor Coppola (1936-2024) maakt er zo’n tachtig uur aan making of-materiaal, voor een belangrijk deel op Milena Canonero‘s kostuumafdeling. Die beelden blijven echter altijd op de plank liggen. Totdat zowel Sofia als zijzelf niets beters hebben te doen tijdens de Corona-lockdown van 2020.

Na de dood van haar moeder in 2024 heeft Sofia Coppola de documentaire Making Marie Antoinette (86 min.) zelf afgemaakt. Ze ziet zichzelf natuurlijk terug in haar moeders observerende film en hoort intussen haar gedachten, vastgelegd in dat dagboek en ingesproken door de Amerikaanse actrice Diane Lane. Waarom haar dochter, die eerder de succesvolle speelfilms The Virgin Suicides (1999) en Lost In Translation (2003) heeft gemaakt, bijvoorbeeld altijd vrouwelijke hoofdpersonen kiest, die zich geïsoleerd en onbegrepen voelen? Alsof ze Sofia wil vragen: voel jij je ook zo?

Eleanor is overigens geen groentje in het making of-genre. Eerder registreerde ze hoe haar echtgenoot en Sofia’s vader Francis, regisseur van de Godfather-trilogie, bijna ten onder ging aan de slopende opnames voor zijn Vietnam-klassieker Apocalypse Now. Haar documentaire Heart Of Darkness: A Filmmaker’s Apocalypse (1991) werd eveneens een ijkpunt in de filmhistorie. Daarmee vergeleken ogen het budget voor Sofia’s film (40 miljoen dollar), de beoogde draaitijd (57 dagen) en de opnamelocaties (enkele plekken in Frankrijk, waaronder het kasteel van Versailles) nog héél bescheiden.

Hetzelfde geldt voor deze making of. Een hoestende regisseur is toch écht iets anders dan een hoofdrolspeler, die in de Filipijnse jungle een hartaanval krijgt. Eleanor laat niettemin een dokter komen. Die stelt bronchitis vast bij haar dochter. Ze vraagt bij acteurs zoals hoofdrolspeelster Kirsten Dunst en Jason Schwartzman (Louis XVI) ook nog wel eens naar de bekende weg. Hoe het was om te werken met Sofia? Alsof ook maar iemand het in z’n hoofd haalt om dan te antwoorden: nepobaby, bakt er eerlijk gezegd weinig van, ik zal blij zijn als ik weer met een echte regisseur mag werken.

Making Marie Antoinette is duidelijk gemaakt vanuit een moederhart. Afgerond bovendien door het object van haar liefde, een filmmaakster die haar sporen inmiddels echt wel heeft verdiend en die nu ook haar eigen making of-docu, waarin ze als een redelijk relaxte vrouwelijke regisseur de scepter zwaait op de set, heeft mogen maken. Als eerbetoon aan de vrouw die zo graag een rol wilde spelen in haar wereld – en die zich tegelijkertijd afvroeg of ze zo langzamerhand niet eens voor haar eigen creatieve proces moest gaan, in plaats van het observeren van het creatieve werk van haar familie.

Helmut Boeijen film, kunst & cultuur, LHBTIQ, misdaad

Based On A True Story

Walter Stokman / Kassander Films

Op 27 maart 1973, halverwege de documentaire Based On A True Story (71 min.), krijgt het liefdesverhaal van John Wojtowicz en Liz Eden een dramatische wending. Een klein jaar eerder, in augustus 1972, heeft Wojtowicz, samen met z’n kompanen Sal en Robert, het Chase Manhattan Bank-filiaal in New York beroofd. Deze overval vormde het uitgangspunt voor Sidney Lumets Oscar-winnende film Dog Day Afternoon (1975), waarin Al Pacino excelleerde als de onnavolgbare Wojtowicz.

Zo’n dertig jaar later wil de Nederlandse filmmaker Walter Stokman de man zelf aan het woord laten over die ene onbezonnen actie, waarmee hij wereldnieuws werd en die hem ook een gevangenisstraf heeft bezorgd. Wojtowicz is alleen nogal een typisch heerschap. Als Stokman hem belt, krijgt hij eerst ‘zijn zoon’ aan de lijn. Z’n ‘vader’ John is alleen tussen middernacht en zes uur ’s ochtends bereikbaar, waarschuwt die. Hij hangt bovendien op als ie niet meteen het afgesproken wachtwoord hoort: The Dog.

Zo komt een serie intrigerende telefoongesprekken op gang tussen de documentairemaker en zijn beoogde hoofdpersoon, die bizarre ontboezemingen paart aan onmogelijke (financiële) eisen. Terwijl hij tot filmafspraken probeert te komen met John Wojtowicz, spreekt Stokman alvast met zijn ex-vrouw Carmen, slachtoffers van de overval, politiemensen en regisseur Sidney Lumet en scenarioschrijver Frank Pearson, de verantwoordelijken voor de speelfilmversie van Wojtowicz’s wanhoopsdaad.

Naar verluidt wilde hij met de opbrengst van de bankberoving, die uitliep op een chaotische gijzeling, een geslachtsveranderende operatie financieren voor zijn vriend Ernie Aaron, ofwel Liz Eden. Of dat ook werkelijk z’n bedoeling was? Feit en fictie lopen continu door elkaar heen in de wereld van John Wojtowicz. Aan Walter Stokman de schone taak om het kaf van het koren te scheiden in deze film, die ook de waarheid van de filmversie van de gebeurtenissen afzet tegen wat er werkelijk is gebeurd.

Want ook Pearson heeft zich vrijheden gepermitteerd, die vervolgens direct hun weerslag hadden op het leven van de man waarop hij zijn belangrijkste personage baseerde. Laverend tussen al deze versies van de waarheid probeert Stokman, die zijn belevenissen met de onberekenbare Wojtowicz inkadert met een persoonlijke voice-over, de bankoveral in z’n context te plaatsen en intussen zijn eigen film tot een goed einde te brengen. Beide missies lopen samen op en worden succesvol afgerond.

En dan wordt het dus, halverwege Based On A True Story, 27 maart 1973, de dag waarop Ernie definitief Liz wordt. ‘Daarna heb ik haar nooit meer gezien’, vertelt Wojtowicz. Ze kwam naar de gevangenis en zei: m’n dokter en iedereen die ik ken raadt contact met je af.’ Sindsdien is er geen contact meer tussen de man en de vrouw voor wie hij een bank overviel.

In 2013 verscheen er overigens nóg een documentaire over John Wojtowicz: The Dog. Of hij daarin ongebreideld zijn eigen waarheid kan ventileren….

Helmut Boeijen egodocu, gezondheid, kinderen, ouderschap

Motherboard

Tull Stories / Autlook / VPRO

Ze is er zelf van overtuigd dat ze het allerlaatste moment dat haar zoon nog écht een kind was heeft vastgelegd. Jim is een jaar of dertien en samen met haar, zijn moeder, op vakantie in Lissabon. Hij dartelt langs het strand, springt over de golven en zegt dat ie van haar houdt. Tegelijk spreekt het ontwapenende joch ook voor het eerst uit dat ie zijn vader wil ontmoeten.

Daar zit een heel verhaal achter, weet zij, zijn moeder Victoria Mapplebeck. Ze was 38 toen ze zwanger van die man raakte. Ze hadden elkaar leren kennen via een datingbureau en waren welgeteld vier keer samen uit geweest. Toen hij een vaderschapstest wilde doen, om zeker te weten dat Jim echt zijn zoon was, wist Victoria het zeker: ze zou het verder alleen moeten doen.

Met haar camera heeft ze sindsdien vastgelegd hoe haar kind is opgegroeid. Als Jim contact wil opnemen met zijn vader, heeft Victoria alleen net heel slecht nieuws gehad, dat alles op het spel zet. Ook dan blijft zij, de voormalige televisiemaker, hun leven echter documenteren. Motherboard (86 min.) is de intieme weerslag van hoe het de twee verder vergaat, in tijden die veel van hen vragen.

Met bij elkaar geklutste privébeelden, gesprekken, voicemails en social media-posts heeft Mapplebeck een verhaallijn gedestilleerd uit de twintig jaar waarin ze als alleenstaande ouder, zo goed en zo kwaad als dat ging, zowel samen met hem als soms ook tegenover haar zoon, Jim naar volwassenheid probeert te loodsen. Daarbij is die afwezige vader altijd aanwezig op de achtergrond.

Deze egodocu lijkt soms net zo chaotisch als het leven zelf. Achteraf valt daar misschien een idee uit te halen, maar op het moment dat het wordt geleefd, in het hier en nu, is er vaak ook geen touw aan vast te knopen. Mapplebeck heeft de verleiding weerstaan om van alle gebeurtenissen, met de wijsheid van nu, een nette vertelling te maken, maar voor een buitenstaander was dat soms wel prettig geweest.

Motherboard heeft overigens wel degelijk structuur. Flashbacks verbinden bijvoorbeeld het heden en verleden, via liedjes en grapjes voor ingewijden. De film voelt echter als een grabbelton van gesprekjes, ervaringen en gevoelens, die met een bruuske beweging is omgekieperd. Waardoor iedereen soms even de weg kwijtraakt en dan in die symbiotische moeder-zoon relatie toch weer iets van zijn gading vindt.

Helmut Boeijen jongeren, landbouw, platteland

Brommers Kiek’n

VPRO

Bij de start van deze ode aan de plattelandscultuur neemt Geertjan Lassche zelf even de tijd om z’n hoofdpersonen te introduceren: twee vriendengroepen uit Overijssel, twintigers uit Nieuwleusen en tieners uit Espelo, zo’n dertig kilometer verderop. ‘Genoeg geluld’, sluit de filmmaker het voorstelrondje ook al snel weer af. ‘Geen diepzinnig geouwehoer. Daar zijn we hier niet van. We gaan gewoon kijken en beginnen met het laatste en eerste feest van het jaar.’

En daarna beperkt Lassche zich in de documentaire Brommers Kiek’n (90 min.) uit 2017 inderdaad tot observeren en registreren. Zijn subjecten lijken zich tegelijkertijd helemaal niet bekeken te voelen – vermoedelijk omdat hij als één van hen voelt en hen ook niet be- of veroordeelt. Ze werken in een boerenbedrijf, fabriek of magazijn, eten knakworsten, friet of broodjes hamburger en gaan los in hun keet, op het plaatselijke festival of in een feesttent (waar je goed met hooi kunt gooien).

Ze lijken alles best te vinden. Zolang Lassche, die zelf ook opgroeide in het Oosten van het land en daar later ook nog de docu’s Duutsers (2023) en Tik Van De Meule (2024) maakte, er maar geen ordinaire zuipfilm maakt. Aan politiek correct lijken ze verder niet te doen. Van sommige scheldwoorden, liedjes of grappen zouden ze in ‘de stad’ beslist een rolberoerte krijgen. Hier, in hun eigen wereld, maalt niemand erom. Daar doen ze gewoon normaal. Tenminste, wat voor hen normaal is.

‘Een ode aan het maaiveld – in plaats van aan degene die z’n kop boven het maaiveld uitsteekt’, noemde Geertjan Lassche de film zelf in een interview met NPO Doc. De interviews die hij met de Overijsselse jongeren deed, sneuvelden intussen in de montage. Net als de behoefte om echte hoofdpersonen te vinden en daarmee een dramatische verhaallijn te smeden. Hij maakt van zijn hoofdpersonen ogenschijnlijk inwisselbare vertegenwoordigers van hun gemeenschap.

Die film begint en eindigt bij de jaarwisseling en volgt tussendoor het ritme van de seizoenen, via ijkpunten zoals de paasvuurverbranding, een autorodeo en Fokveedag. In deze wereld zijn de jongeren tot elkaar veroordeeld, voelen ze zich geborgen en lijken de jongens ook nog steeds de boventoon te voeren. Brommers Kiek’n toont hun levens zonder waardeoordeel, met oog voor wat klopt en wringt. Als vertegenwoordigers van het platteland, dat elders niet altijd even goed begrepen wordt.

‘Zo, dat was dat’, maakt Geertjan Lassche zijn film, waarin heel veel gebeurt en uiteindelijk weinig verandert, aan het einde weer rond. ‘Het laatste en het eerste feest van het jaar is voorbij.’

Helmut Boeijen misdaad, politie, recht

La Caída De El Mayo

Netflix

Tijdens een operatie in 2001 slaat het Mexicaanse leger een belangrijke slag in de strijd tegen het Sinaloa-kartel. In een loods vinden ze zowaar een foto van één van de leiders, Ismael ‘El Mayo’ Zambada García. Tot dan toe hadden ze er geen idee van hoe hij eruit zag. Terwijl Zambada, samen met de veel bekendere Joaquin ‘El Chapo’ Gúzman Loera, het beruchte drugskartel al sinds eind jaren tachtig bestiert. Die foto was cruciaal om hem uiteindelijk te kunnen arresteren, vertelt generaal in ruste Roberto Aquilera in La Caída De El Mayo (internationale titel: The Fall Of El Majo, 84 min.). De Amerikaanse Drugs Enforcement Agency hangt meteen de halve grensstreek vol met Wanted-posters.

Het zal desondanks nog een kleine 25 jaar duren voordat El Mayo, die in tegenstelling tot zijn kompaan het liefst volledig onder de radar blijft, daadwerkelijk kan worden ingerekend. Als het criminele kopstuk op 25 juli 2024 dan eindelijk wordt gearresteerd, het startpunt van deze driedelige serie van Darren Foster en Miguel Fernández Flores, zit El Chapo overigens al zes jaar vast. De twee hebben ondertussen allebei, bij verschillende vrouwen, een hele zwik kinderen op de wereld gezet. Die vormen samen een malicieuze samengestelde familie en vertegenwoordigen tevens de volgende generatie van het kartel. En deze erfgenamen vormen ook de zwakke plek van de Godfathers Guzmán en Zambada, die zich lang onaantastbaar lijken te wanen.

Na de aanhouding van zijn partner in crime in 2018 ontstaan er problemen tussen El Mayo en El Chapo’s kinderen, Los Chapitos, die met de handel in de pijnstiller Fentanyl mede aan de basis staan van de zogeheten ‘Opioid Crisis’ in de VS. Zij lijken nóg gewelddadiger dan hun vader. In 2019 gaan ze bijvoorbeeld over tot uitzinnig geweld tijdens een confrontatie met het Mexicaanse leger in Culiacán, die de boeken ingaat als Culiacanazo. Mayo Zambada ziet het met lede ogen aan. Een confrontatie lijkt onafwendbaar. Totdat hij in 2024, samen met El Chapo’s zoon Joaquín, naar de VS wordt gevlogen en daar wordt gearresteerd. Of heeft hij toch een deal gesloten met de Amerikanen en zichzelf overgegeven? De Mexicaanse autoriteiten tasten in het duister.

Foster en Flores ontleden de jacht op de drugsbaron met vertegenwoordigers van de Mexicaanse en Amerikaanse politie, justitie en politiek, enkele misdaadjournalisten en een paar geanonimiseerde insiders, die tegenwoordig als informant werken. Zo tekenen ze op hoe Mexico, onder invloed van de kartels, volledig gecorrumpeerd is geraakt. Een narcostaat pur sang, waar het bloed rijkelijk vloeit. De drugsoorlog heeft volgens schattingen al bijna een half miljoen levens opgeëist. In Mexico is het tegenwoordig al een privilege, stelt een journaliste cynisch, als nabestaanden een lichaam hebben om uitgeleide te doen. Van menig slachtoffer wordt simpelweg nooit meer iets vernomen.

De val van El Mayo, in het kielzog van El Chapo, betekent in dat verband eigenlijk weinig, toont deze grimmige miniserie. Hun erfgenamen zetten, na de verplichte bloedige strijd om de macht, hun werk gewoon voort. En de situatie in Mexico, zo laten Foster en Flores aan het eind zien, is nog net zo hopeloos als vóór de arrestatie van de tweekoppige leiding van het Sinaloa-kartel.

Helmut Boeijen wonen

De Brom Van Lansingerland

Nozem Films / VPRO

Ze hebben last van brommen, zoemen en trillingen, de bewoners van Lansingerland. Althans, sommige bewoners. Anderen horen helemaal niets – en vragen zich af waar hun medebewoners zich zo druk over maken.

Deborah Fidder en Sikko Medema trekken in deze korte documentaire naar de Zuid-Hollandse gemeente en spreken met Nicole en Susanne, die al twee jaar dagelijks overlast ervaren van De Brom Van Lansingerland (32 min.). ‘s Nachts liggen ze wakker van de bromtoon en overdag proberen ze die met allerlei kunstgrepen zoveel mogelijk onschadelijk te maken. De geluidstechnicus van Fidder en Medema krijgt de vermaledijde brom alleen ook niet helemaal te pakken.

De kwestie heeft inmiddels ook de plaatselijke politiek bereikt. Leon Erwich van de lokale partij Leefbaar 3B, bepaald niet ongelukkig met de bijnaam ‘Mister Bromsnor’, vraagt Lansingerlanders op straat naar hun ervaringen met de brom, die hij zelf overigens ook niet hoort. Verder gaat hij met Nicole en Susanne, die inmiddels een Facebookgroep hebben opgericht voor lotgenoten, op pad om te ontdekken wat hun woonplezier nu al zo’n tijd vergalt. Nicole overweegt zelfs om te verhuizen.

Via deze casus belichten Fidder en Medema in hun bijna tactiele docu, waarin ze allerlei dronegeluiden ook op het gemoed van de kijker laten inwerken, een probleem van deze tijd. In een dichtbevolkt land kunnen zonnepanelen, warmtepompen en andere laagfrequente geluiden een serieuze inbreuk op het thuisgevoel vormen. En Nederlanders die daarvan last hebben, zoals Nicole en Susanne, voelen zich machteloos. Niet alleen die brom, ook zijzelf worden niet gehoord.

De zaak ligt nu op het bordje van de net geïnstalleerde wethouder Jan Dirk van der Borg. Onderzoek heeft alleen geen oorzaak opgeleverd. En op kritiek op dat onderzoek willen zowel de wethouder als de onderzoekers zelf niet ingaan. Nicole en Susanne hebben inmiddels wel een donkerbruin vermoeden waar dat gebrom, gezoem en getril vandaan komt, maar daarmee begeven ze zich op gevoelig terrein. Want dan komen ze aan Lansingerlands economische motor.