Voordat ze definitief in de vergetelheid raken nodigt de vermaarde Afro-Amerikaanse filmmaker William Greaves de nog levende kopstukken van de Harlem Renaissance uit voor een cocktail party in het huis van de legendarische jazzpianist Duke Ellington. De documentaire die hij voor ogen heeft, een eerbetoon aan de plotselinge opleving van de zwarte cultuur in de jaren twintig en dertig, wordt echter nooit afgerond. Nu heeft zijn zoon David Greaves, destijds één van de cameramensen, twaalf jaar na het overlijden van zijn vader er toch weer z’n tanden ingezet.
Once Upon A Time In Harlem (100 min.) start dat feestje met de fotograaf James Van Der Zee, die de ‘who’s who’ van de Harlem Renaissance in New York vereeuwigde met zeer uitgesproken zwartwit-foto’s (en waarover Sherman de Jesus in 2021 al de persoonlijke documentaire The Photograph maakte). ‘It’s nice to be among oldtimers’, constateert die al snel als hij een hele stoet Afro-Amerikaanse artiesten en intellectuelen ziet arriveren: schrijvers, politici, kunstenaars, activisten, musici, journalisten, dichters, historici en theatermakers.
De Harlem Renaissance was het ‘Mekka of the New Negro’ aldus de boekverkoper en socialist Richard B. Moore, die zich samen met kopstukken zoals Arna Bontemps, Romare Bearden en George Schuyler regelmatig in de geanimeerde gesprekken én debatten mengt. Over beeldbepalende zwarte helden zoals W.E.B. du Bois en Paul Robeson, de Back to Africa-missie van Marcus Garvey en welke Afro-Amerikaanse opiniemakers het meeste historisch belang hebben – en of dit wel een goede manier is om naar hun gezamenlijke geschiedenis te kijken.
Die is getekend door slavernij, segregatie en racisme. En in hun werk zijn die ook vaak gemakkelijk te herkennen. In zijn muurschildering From Slavery Through Reconstruction (1934) heeft de kunstenaar Aaron Douglas bijvoorbeeld zowel de Ku Klux Klan en het leger van de Zuidelijke Staten als de Emancipatieproclamatie van Abraham Lincoln een plek gegeven. Maar of Douglas daarmee automatisch ook een zwarte of Afro-Amerikaanse kunstenaar is? Daarover verschillen de meningen in deze conversatiefilm. Zijn mensen zoals hij niet eerst en vooral gewoon kunstenaar?
Zoals het helden van een verloren tijd betaamt, klagen de zwarte iconen die Once Upon A Time In Harlem floreerden begin jaren zeventig al over het gebrek aan historisch besef bij de jeugd van toentertijd. Ze hebben vaak geen idee op de schouders van welke giganten ze staan, verzuchten zij dan. William Greaves heeft deze trotse mannen – en een enkele vrouw – nét op tijd voor hun intellectuele en artistieke nageslacht vereeuwigd. En zijn zoon David zorgt er nu voor dat ze ook bewaard blijven voor de jeugd van de toekomst, die vermoedelijk geen idee heeft wie zijn vader ook alweer was.
Deze film, zijn nalatenschap, heeft aanzienlijke culturele en historische waarde – al is het ook duidelijk een product van z’n tijd.
Een gedachte over “Once Upon A Time In Harlem”