There’s Something In The Water

Netflix

De term is helemaal van deze tijd, maar moet nog doordringen tot het dagelijkse discours: milieuracisme. ‘De onevenredige blootstelling van inheemse, zwarte of andere gekleurde gemeenschappen aan milieulasten en vervuilende stoffen’, aldus professor Ingrid Waldron, auteur van het boek waarop de documentaire There’s Something In The Water (71 min.) is gebaseerd.

De maakster daarvan, actrice Ellen Page (Hard Candy, Juno en Inception), raakte helemaal in de ban van Waldrons bevindingen en wilde die beslist naar een groter publiek brengen. In deze activistische documentaire gaat ze terug naar haar geboortegrond in Nova Scotia, waar minderheidsgemeenschappen stelselmatig zijn (en worden) vergiftigd. Want ook in Canada bepaalt je postcode volgens Waldron nog altijd je welzijn.

Deze film levert het tastbare bewijs: de roet van de afvalverbranding in het kustplaatsje Shelburne daalde als grauwe sneeuw neer op de bevolking van een zwarte buitenwijk, vertelt de plaatselijke schrijfster Louise Delisle. Het drinkwater verwerd intussen tot een dumpplek voor gevaarlijke stoffen. De gevolgen laten zich raden: agressieve vormen van kanker, die ongenadig huishouden in de gemeenschap.

‘Niet best’, concludeert Delisle met gevoel voor understatement, nadat ze tijdens een rit naar de gevreesde stortplaats talloze malen naar een huis heeft gewezen, met de boodschap: ‘… stierf aan kanker.’ De namen rijgen zich aaneen. Hele families zijn gedecimeerd. En dan te bedenken dat ze even verderop, in het ‘witte’ stadshart van Shelburne waar plaatselijke politici geen oor hebben voor hun grieven, natuurlijk wél schoon water hebben.

Zulk onrecht drijft dit verfilmde politieke pamflet, waarin de gedreven Ellen Page verschillende plekken in Nova Scotia bezoekt en ter plaatse de milieu- en menselijke schade opneemt met lokale activisten. Zonder overigens de beslissers, vervuilers of – zo je wilt – milieuracisten daarmee te confronteren of een kans op weerwoord te geven.

Anote’s Ark


Terwijl klimaatverandering voor de gemiddelde westerling een tamelijk abstract begrip blijft – met de bijbehorende alarmerende cijfers, prognoses én documentaires – behoort het voor de inwoners van Kiribati tot de praktijk van alledag. De zee rukt zienderogen op en dreigt de idyllische eilandengroep in de Stille Oceaan volledig te verslinden – en daarmee ook de 4000 jaar oude cultuur van de ruim 100.000 eilanders.

Aan president Anote Tong de schone taak om Kiribati en zijn inwoners van een toekomst te verzekeren. Hij doet in dat kader een moreel appel op regeringsleiders om nu eens echt werk te maken van de internationale klimaatafspraken en bepleit zijn zaak ook bij de paus. Tong neemt daarnaast heel praktische maatregelen. Namens Kiribati heeft hij land gekocht op de Fiji Eilanden, zodat zijn volk daar eventueel kan overleven.

Anote’s Ark (56 min.), een titel die natuurlijk refereert aan de ark waarmee Noach zijn gezin en vele diersoorten van de zondvloed zou hebben gered, volgt de president tijdens zijn diplomatieke zendingswerk en media-optredens. Na het sluiten van het klimaatakkoord van Parijs in 2015 wordt hij bijvoorbeeld kritisch bevraagd in een talkshow. ‘U zegt dat uw eilanden, ongeacht het akkoord, zullen worden overspoeld’, stelt de interviewer. ‘Wat heb je dan nog aan die deal?’

Na enig doorvragen geeft Tong toe dat het hem ook om financiële compensatie is te doen. Hij maakt tevens een principieel punt: ‘Wat er met ons gebeurt, zal ook het lot van de rest zijn.’ Dat wordt in deze fraaie documentaire van Matthieu Rytz glashelder; het droomeiland met de prachtige stranden en helblauwe zee, vervat in grootse shots, krijgt gedurig te maken met tsunami’s en cyclonen. De Kiribati’s voelen letterlijk aan hun water dat zij dit paradijs ooit zullen moeten verlaten.

Zo gaat de zwangere vrouw Sermary, de andere hoofdpersoon van deze film, bijvoorbeeld een vriendin achterna en op zoek naar werk in Nieuw-Zeeland. Daar wordt straks ook haar kind geboren. Zal hij/zij straks het Kiribati van de toegewijde leider Anote Tong nog kennen?

Green Gold


Het leek te mooi om waar te zijn: we vervangen het zwarte goud gewoon door groen goud. Biobrandstof in plaats van fossiele brandstoffen. Daar wordt de hele wereld beter van. Getuige de ontluisterende documentaire Green Gold (84 min.) ís die doodeenvoudige gedachte inderdaad te mooi om waar te zijn.

Even lekker kort door de bocht: in landen als Argentinië en Indonesië wordt de plaatselijke bevolking uitgebuit en het land volledig verkracht – of, als dat lucratiever is, gewoon platgebrand. Intussen ontketent het Europese parlement, dat uitgebreid is bewerkt door dikbetaalde lobbyisten, een economische oorlog om de eigen belangen te beschermen, ten koste van gewone mensen in de derde wereld. Zo, dat is eruit.

‘Gerechtigheid bestaat niet voor de armen’, constateert een Argentijnse boer somber als hij aan het lot van eigen gemeenschap denkt. ‘Is het medicijn erger dan de kwaal?’, vraagt Sergio Ghizzardi, de maker van deze tot nadenken stemmende documentaire, zich even later af. De problemen rond biobrandstof komen van alle kanten en blijken zeer hardnekkig. Ze zijn, simpel gezegd, te waar om mooi te zijn.

Toch is Green Gold meer dan alleen een messcherp pamflet geworden. Ghizzardi baant zich een weg door de politieke jungle op zoek naar heilzame alternatieven voor fossiele brandstoffen. Het geloof in die ene kolossale pot groen goud aan het eind van de regenboog is hij onderweg kwijtgeraakt, maar er gloort volgens hem nog altijd hoop aan de horizon.

De documentaire Green Gold is hier te bekijken.

Beerput Nederland

 

De titel verraadt het al: de beerput van de firma Nederland wordt hier helemaal opengetrokken. Deze journalistieke documentaire van Wilfried Koomen schetst een ontluisterend beeld van een halve eeuw milieucriminaliteit in Nederland, waarbij alle grote affaires – van het lozen van afvalwater in Krimpen aan den IJssel tot de brand in Moerdijk – gedetailleerd de revue passeren.

Daaruit komt een consistent beeld naar voren: (grote) bedrijven spelen handjeklap met de overheid en kunnen dus ongegeneerd chemisch afval dumpen en onverantwoorde risico’s nemen met de volksgezondheid. Of zoals Ben Ale, emeritus hoogleraar van de TU in Delft, het uitdrukt: ‘De overheid is er niet om de burger te beschermen tegen vervuilende bedrijven, maar om de winst van bedrijven te maximaliseren.’

Beerput Nederland (88 min.) is goed gedocumenteerd, maar wil ook duidelijk een punt maken en slaat daarbij spijkers met koppen. Zo worden bepaalde politici (Neelie Kroes, Ivo Opstelten en – in mindere mate – Jan Pronk) stevig aangepakt. Volgens de maker krijgen ze later op de avond bij de talkshow Jinek de kans om te reageren, want als we Beerput Nederland mogen geloven hebben ze wel het een en ander uit te leggen.

Koomen is ook nieuwe misstanden op het spoor gekomen. Met behulp van een anonieme bron leegt hij een verse beerput. Zijn film maakt zeer aannemelijk dat de inhoud van een nieuwe milieuwet voor een groot deel wordt bepaald door bedrijven, die zijn veroordeeld vanwege milieucriminaliteit. Dat zou een kwalijk geval zijn van ‘u vraagt, wij draaien’. Daar zit niet zomaar een luchtje aan. Dat stinkt gewoon.