The Crime Of The Century

HBO

De belofte was onweerstaanbaar: (chronische) pijn zou definitief tot het verleden gaan behoren. En kans op verslaving was er niet. Een kleine 25 jaar later is die belofte, met name in de Verenigde Staten, veranderd in een nachtmerrie: The Opioid Crisis heeft inmiddels aan meer dan een half miljoen Amerikanen het leven gekost. Want wat de fabrikanten van pijnstillers als OxyContin en Fentanyl er niet bij vertelden – sterker: op alle mogelijke manier probeerden te verhullen – was dat het medicijn erger kon worden dan de kwaal.

Als die gedachte post begint te vatten, verzet OxyContins producent Purdue Pharma, die de aan heroïne verwante pijnbestrijder agressief aan de man heeft gebracht en er goud geld mee verdient, zich daar bijvoorbeeld met hand en tand tegen. Verslaving is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de junks zelf, luidt hun redenering. Zij zijn die de pillen tenslotte zelf gaan snuiven en injecteren. De Sackler-familie, eigenaars van Purdue, wuift elke verantwoordelijkheid van de hand.

Laat het dan maar over aan de Amerikaanse documentairemaker Alex Gibney – die eerder onder andere de Scientology-kerk aanklaagde, het Coronabeleid van de regering Trump sloopte en de puissant rijke populatie van Park Avenue te kijk zette – om het mes te zetten in The Crime Of The Century (232 min.). Met artsen, wetenschappers, oud-medewerkers van de farmaceuten, DEA-medewerkers, aanklagers, slachtoffers en nabestaanden analyseert hij hoe pijnmedicatie simpelweg een product werd dat op grote schaal aan de man moest worden gebracht.

In deel 1 van dit lijvige tweeluik zet Gibney, gebruikmakend van een zoals gebruikelijk scherpe voice-over, daarbij zijn zaak tegen de Sacklers goed in de verf en illustreert dat met enkele pijnlijke voorbeelden van Amerikanen die ten prooi zijn gevallen aan OxyContin. Van ernstige verslaving tot fatale overdoses. Het tweede deel zoomt in op de levendige online-handel in OxyContin, Fentanyl  en aanverwante pijnmedicatie, waarbij Big Pharma echt begint te opereren als een soort drugskartel. Alles is geoorloofd, inclusief omkoping en grootschalige fraude.

Trefzeker schetst The Crime Of The Century, dat wat wat ruim in zijn jasje zit en ook enkele onnodige reality-scènes bevat, een bedrijfstak waarvoor het bevorderen van de volksgezondheid allang lijkt te zijn geslachtofferd ten faveure van winstmaximalisatie.

The Pharmacist

Netflix

Het leven van zijn zoon Danny kwam tot een eind op de kruising van Forstall en Dauphine Street, zomaar een drugshoek in een willekeurige zwarte buurt van New Orleans. Apotheker Dan Schneider kan zich niet voorstellen wat een jongen uit een witte buitenwijk had te zoeken in The Lower 9th Ward. Totdat hij hoort dat Danny crack gebruikte.

De onheilstijding zet The Pharmacist (215 min.) aan om uit te pluizen wat er precies met zijn zoon is gebeurd, in de aanloop naar en tijdens dat fatale ogenblik waarop zijn leven op 22-jarige leeftijd eindigde. Die persoonlijke zoektocht, volledig gedocumenteerd met video- en audiotapes, zet hem uiteindelijk op het spoor van OxyContin en een plaatselijke arts die de zeer verslavende pijnstiller wel héél gemakkelijk voorschrijft.

Deze vierdelige serie van Julia Willoughby Nason en Jenner Furst reconstrueert hoe Schneider vervolgens een persoonlijke kruistocht opstart tegen deze dokter Cleggett en daarna ook Purdue Pharma, de onderneming die het opiaat met nét iets te veel enthousiasme aan de man heeft gebracht, in het vizier krijgt. OxyContin heeft dan al talloze overdoses op z’n geweten. De apotheker wil koste wat het kost erger voorkomen.

‘s Mans desperate pogingen om het ongeoorloofde medicijngebruik aan het begin van de 21e eeuw een halt toe te roepen vormen op zichzelf een boeiend verhaal, een soort vooraankondiging van The Opioid Crisis die de Verenigde Staten nu al enkele jaren in zijn greep houdt. Schneider wordt alleen wel erg gemakkelijk tot held gebombardeerd, terwijl zijn strijd echt iets te lang wordt uitgesponnen. The Pharmacist wordt daardoor soms wat clichématig en langdradig.

Take Your Pills

Netflix

Waar de zelfmedicatie van de Amerikaanse white trash, middels verwoestende heroïne- en meth-verslavingen, inmiddels voor een heuse ‘opioid crisis’ heeft gezorgd, is in de hogere echelons van de Amerikaanse samenleving het gebruik van smart drugs als Adderall, Ritalin en Concerta enorm toegenomen.

Het consumeren van deze stimulerende middelen, al dan niet officieel voorgeschreven, gaat gelijk op met het aantal diagnoses ADD en ADHD. En Amerika zou Amerika niet zijn als daaromheen niet een heuse ADHD-industrie zou zijn ontstaan, die een groeimarkt zag in deze middelen en alles in het werk stelde om de vraag ernaar te vergroten. Dat is gelukt. Inmiddels is gebruik van smart drugs min of meer algemeen geaccepteerd. Van studenten en computerprogrammeurs tot topsporters en bankiers.

Regisseur Alison Klayman maakt in Take Your Pills (87 min.) samen met gebruikers, doktoren en wetenschappers de balans op;  is er eigenlijk een wezenlijk verschil tussen Adderall, Concerta en Ritalin enerzijds en beruchte harddrugs als heroïne en cocaïne anderzijds? Behalve de beoogde doelgroep dan. Hoe verhouden deze middelen zich eigenlijk tot voorlopers als benzedrine, LSD en amfetamine? En waarom is er in de huidige westerse maatschappij zoveel behoefte aan?

‘Ik grap wel eens dat ze in mijn studententijd drugs gebruikten om te ontspannen’,  legt neuropsycholoog Anjan Chatterjee de vinger op de zere plek. ‘Nu doen ze het bij inspanning. Dat zegt wel iets over onze cultuur.’ Deze informatieve documentaire is in dat opzicht niet alleen een vlot exposé over smart drugs maar ook een staalkaart van deze tijd, waarin mensen zich soms in de vreemdste bochten moeten wringen om bij te blijven. Smartdrugs kunnen daarbij helpen, zoveel is duidelijk, maar brengen onvermijdelijk ook risico’s met zich mee.