Musk

Elevation Pictures

Elon Musk is een volstrekt logische hoofdpersoon voor de Amerikaanse documentairemaker Alex Gibney, die eerder thematisch verwante portretten maakte van Steve Jobs, Elizabeth Holmes, Julian Assange, Lance Armstrong en Jack Abramoff. Voor Musk (238 min.) heeft hij de messen weer ouderwets geslepen.

En dat geldt andersom ook: it’s a hit piece, meldt zijn beoogde hoofdpersoon @elonmusk al in 2023 via Twitter, het social mediaplatform dat hij dan net heeft aangekocht en omdoopt tot X. Later zal hij de filmmaker via datzelfde openbare podium nog een ‘douche’, een klootzak, noemen. Alex Gibney wordt er niet warm of koud van en reageert gevat: ‘Douché’. Al zijn interviewverzoeken worden in de navolgende jaren natuurlijk afgewezen.

Daarvoor heeft Gibney een eigenzinnige oplossing gevonden: hij laat een database aanleggen van alles wat Elon Musk ooit in het openbaar heeft gezegd. Vanuit diens hypothese dat we als mensheid wellicht in een simulatie leven of vastzitten in een existentiële videogame heeft hij daarmee vervolgens een gesimuleerd interview gecreëerd met een AI-versie van Musk, een Terminator- achtige cyborg die verzeild is geraakt in z’n eigen computergame.

Ook de mensen uit Musks omgeving die Gibney wél bereid heeft gevonden om te vertellen over Musk – van usual suspects zoals oud-medewerkers en voormalige geestverwanten tot z’n vader Errol, ex-vrouw Justine en voormalige geliefde, de MAGA-influencer Ashley St. Claire – krijgen hun eigen decor. Ze zijn geïnterviewd voor een ‘green screen’, waarop hij een onwerkelijke, kunstmatige omgeving tevoorschijn tovert. Een simulatie van de échte wereld.

Elon Musk is als de hoofdpersoon van The Man Who Could Work Miracles (1936), een zwartwit-film uit Gibneys jeugd waarin God een willekeurige man absolute macht geeft om te bekijken of hij daarmee de wereld of zichzelf vernietigt. Een andere analogie waarvan de filmer gretig gebruik maakt is Musks favoriete boek The Hitchhikers’s Guide To The Galaxy, waarin buitenaardse wezens de aarde opblazen om een interplanetaire snelweg te kunnen aanleggen.

Zou Elon de ironie daarvan inzien? vraagt Gibney zich hardop af. Hij, de roekeloze rijkaard, die op weg naar een ingebeelde toekomst – gesymboliseerd door het ‘Occupy Mars’ T-shirt dat ie geregeld draagt – de hedendaagse wereld opblaast. Letterlijk, als we Alex Gibney mogen geloven, die de film heeft aangekleed als een dystopische sciencefictionfilm, waarin een hyperambitieuze techpionier zowaar kan uitgroeien tot een megalomane schurk.

In de eerste helft van dit portret start Gibney bij Musks avonturen bij SpaceX en Tesla (waarvan de schaduwzijnen onlangs ook al werden uitgelicht in Elon Musk Unveiled). Na de verplichte intermissie brengt hij de Trump 2.0-versie van Musk in beeld. De manier waarop hij de Amerikaanse overheid probeert uit te kleden bijvoorbeeld lijkt verdacht veel op hoe hij op zijn eerste werkdag over de Twitter-burelen rausde. Inclusief een vrijwel identieke ‘A fork in the road’-mail.

Op zulke momenten is Gibney op z’n sterkst. Als hij gedegen research paart aan vertelbravoure. Dan blijft er ook geen middel onbenut: een sturende voice-over, vileine humor en dikke muziek. Niet al te subtiel, wel heel doeltreffend. En die vorm sluit aan bij de inhoud: bij de man die een superhelden/schurken-versie van zichzelf is geworden. Daarbij zaagt ook de filmmaker van dik hout planken: ‘s Mans bezuinigingsoperatie wordt direct gekoppeld aan stervende kindjes.

Elon is wezenlijk veranderd, betoogt z’n eerste ex-vrouw Justine, die vijf van zijn inmiddels zeker veertien kinderen op de wereld zette. Waaronder ook dat ene kind. Sinds Vivian Jenna Wilson in transitie ging, beschouwt Justines voormalige echtgenoot haar als dood. Ten onder gegaan aan het ‘woke virus’. Op deze wereld zijn er winnaars en verliezers, hield Elon zijn destijds zesjarige kind volgens de overlevering voor. ‘Wil je tot de winnaars of tot de verliezers behoren?’

De cyborg-Elon rekent zich met Starlink, xAI en Grok ongetwijfeld tot de overwinnaars. Intussen probeert lijkt zijn IRL-variant de verspreiding van deze film tegen te gaan. Grote tech-platforms zoals Facebook, YouTube, Instagram, TikTok en – natuurlijk – X weigeren om die te promoten. En dat gebruikt Alex Gibney natuurlijk weer om, juist, zijn film te promoten. Die biedt weliswaar geen nieuwe inzichten, maar brengt de gevaren van de Musks van deze wereld wel naar een groot publiek.

Over welke data kan Elon Musk, als ‘rijkste man van de wereld’, bijvoorbeeld beschikken? En hoe gaat hij die inzetten als zijn belangen in het geding komen? Ashley St. Claire waarschuwt alvast: ‘Elon is a nuke’, een kernwapen.

Ja, Ik Wil!

BNNVARA

Nadat Helene Faasen en Anne-Marie Thus Ja, Ik Wil! (23 min.) tegen elkaar hebben gezegd, barst er aan de andere kant van de wereld, in San Francisco, een feest los. In het altijd zo vooruitstrevende Nederland is op 1 april 2001 ook voor hen een cruciale barrière geslecht: paren van hetzelfde geslacht kunnen voortaan met elkaar trouwen.

Ook in Egypte wordt er feestgevierd, op een boot op de Nijl. Al snel doet de politie echter een inval en arresteert de aanwezigen. Homoseksualiteit is er verboden. Faasen en Thus vinden dat nog altijd moeilijk. ‘Natuurlijk ben je daar niet één op één verantwoordelijk voor, maar het is wel ter gelegenheid van jouw huwelijk’, vertelt het eerste vrouwelijke koppel ter wereld dat is getrouwd in deze interessante korte film van Justine van Overeem en Suzanne Borsboom.

25 Jaar na dato zoeken zij ook het eerste getrouwde mannelijke koppel ter wereld op, Gert Kasteel en Dolf Pasker, en bespreken met hen hoe ze elkaar hebben leren kennen en hoe het vervolgens was voor hen om samen die even vanzelfsprekende als baanbrekende stap richting het huwelijk te zetten. Voor het oog van de wereld, die dat enthousiast toejuichte of stug bleef afkeuren. Homoseksualiteit is anno 2026 nog altijd strafbaar in meer dan zestig landen.

Van Overeem en Borsboom spreken tevens met enkele aanjagers die een sleutelrol speelden bij het openstellen van het huwelijk in Nederland: advocaat en D66-Tweede Kamerlid Boris Dittrich, hoofdredacteur Henk Krol van De Gaykrant en de Amsterdamse burgemeester Job Cohen die de eerste van inmiddels ruim 36.000 universele huwelijken voltrok. Sindsdien hebben nog bijna veertig landen het huwelijk opengesteld voor paren van het gelijke geslacht.

Tegelijkertijd – en dat geeft deze terugblik op een scharnierpunt in de wereldwijde LHBTIQ+-historie urgentie – blijkt uit onderzoek dat de acceptatie in Nederland elk jaar terugloopt.

Willem-Alexander & Máxima

Videoland

Na geslaagde miniseries over eerst prins Bernhard en daarna zijn dochter, koningin Beatrix, richt regisseur Joost van Ginkel zich nu op hun (klein)zoon en diens Argentijnse vrouw, Willem-Alexander & Máxima (128 min.).

Net als bij het portret van zijn moeder is er ook in deze driedelige serie weer een sleutelrol voor beeldresearcher René Kok, een geanimeerde verteller. Daarnaast draven de gebruikelijke biografen en historici weer op, die aan de hand van een rijke collectie archiefmateriaal de belangrijke gebeurtenissen uit het leven van de hoofdpersonen, de Nederlandse koning Willem-Alexander en zijn Argentijnse echtgenote, nog eens doornemen. Daarbij begeven ze zich voortdurend op het slappe koord tussen broodnodige duiding en kordate speculatie.

Want dat blijft nu eenmaal een kwestie bij producties over het Koningshuis: de echte hoofdrolspelers hullen zich doorgaans in stilzwijgen en de mensen om hen heen houden over het algemeen, al dan niet vrijwillig, ook zoveel mogelijk hun mond. Een uitzondering daarop vormt bijvoorbeeld Willem-Alexanders voormalige particulier secretaris Jaap Leeuwenburg, die hem naar verluidt heeft voorbereid op het koningschap en stimuleerde om zich te specialiseren in watermanagement. Onder het motto: van prins pils tot koning water.

In Argentinië spreekt Van Ginkel verder met een oud-huisgenoot/vriendin en een voormalige leidinggevende van Máxima Zorreguieta. Maar of dit soort primaire bronnen echt het achterste van hun tong (kunnen) laten zien? Dat maakt deze miniserie over het huidige Nederlandse koningspaar ook lastiger dan de producties over Bernhard en Beatrix, hoofdpersonen die zich niet meer in het centrum van de macht of aandacht bevinden. Met spreken over het sprookjespaar Willem-Alexander en Máxima valt er wellicht nog iets te verliezen.

Los daarvan wentelen sommige royalty-kenners zich ook nogal opzichtig in de idylle van een koning en zijn geliefde, die wel voorbestemd móeten zijn voor elkaar. Daarmee krijgt deze miniserie, die opnieuw is opgeleukt met allerlei nét iets te toepasselijke hitjes, soms een wat soapy en formuleachtig karakter en lijkt die uiteindelijk ook wat minder soortelijk gewicht te hebben dan de producties over Willem-Alexanders moeder en grootvader.