Helmut Boeijen familie, IDFA 2026, klimaat, natuur, natuurgeweld

Time And Water

Andri Snær Magnason / Bantam Film / vanaf donderdag 19 november in de bioscoop

Na Fire Of Love (2022), haar overweldigende ode aan de liefde van Maurice en Katia Kraftt voor elkaar en actieve vulkanen, richt Sara Dosa zich nu in Time And Water (93 min.) op gletsjers. En net als in haar vorige, veelgeprezen film, waarin kunstenaar, schrijver en filmmaker Miranda July als verteller fungeerde, laat ze de vertelling weer inkaderen met een voice-over. De IJslandse schrijver Andri Snær Magnason verbindt de verhouding van zijn land tot gletsjers met zijn eigen familiegeschiedenis. ‘Mijn grootouders dachten dat er altijd gletsjers zouden zijn’, legt hij uit. ‘Dat dacht ik ook.’

Tenminste, tot het jaar 2014. Toen bracht het IJslandse televisienieuws het onvoorstelbare bericht dat de Ok-gletsjer, de kleinste gletsjer van het eiland, was opgedroogd. Overleden, zogezegd. Er volgde een officiële begrafenis. En Magnason mocht daarvoor een gedenktekst schrijven. Zoals hij eerder ook een in memoriam neerpende voor zijn opa Arni, die de eerste expedities van de gletsjervereniging leidde en tijdens zo’n reis eens drie dagen vastzat in een tweepersoonstent met z’n grote liefde, oma Hulda. Die plek wordt sindsdien ‘De Bruidspiek’ genoemd in de familie.

Das war einmal. De schrijver vergelijkt deze film met een tijdcapsule, een videobrief die is gericht aan toekomstige generaties. Van een wereld en de bijbehorende mensen, die aan het veranderen is – misschien wel aan het verdwijnen. Dosa omkleedt zijn relaas met prachtige beelden die haar hoofdpersoon en zijn voorouders hebben gemaakt van de IJslandse natuur, die door klimaatverandering zichtbaar is verschraald, en belicht intussen ook IJslands geschiedenis met mythische verhalen en oude rijmgezangen. Een wereld die voor hem vanzelfsprekend is, wordt zo een traktatie voor de rest van de wereld.

Hoe neem je afscheid van iets wat je nooit dacht te kunnen verliezen? vat Magnason de boodschap van deze contemplatieve film, die is gebaseerd op zijn boek On Time And Water (2019) en slechts nét iets minder magisch uitpakt dan zijn gelauwerde voorganger Fire Of Love, nog eens kernachtig samen. Waarna als vanzelfsprekend een oproep volgt: hoe gaan we dit proces tot staan brengen of zelfs terugdraaien? En dan is het alleen nog de vraag of Sara Dosa, na vuur en water, ook nog films gaat wijden aan de elementen aarde en lucht.

Helmut Boeijen Jaaroverzicht 2022, liefde, natuurgeweld, wetenschap

Fire Of Love

The Searchers

Elke vulkaan heeft zijn eigen persoonlijkheid, meent Maurice Krafft. Samen met zijn echtgenote Katia reist hij van de ene naar de andere eruptie. De twee vulkanologen hebben zich afgewend van de mens, laven zich aan de oerkracht van de aarde en zijn bereid om hun eigen leven daarvoor in de waagschaal te stellen. Elke fout kan fataal zijn, zo beseffen ze allebei.

‘Ik wil steeds dichter bij de buik van de vulkaan komen’, stelt de waaghals Maurice, ogenschijnlijk zonder twijfel. ‘Dat wordt ooit mijn dood, maar daar kan ik me niet druk over maken.’ Zijn vrouw vult al even onverstoorbaar aan: ‘Het is niet dat ik doelbewust flirt met de dood. Maar op zo’n moment kan het me gewoon niets schelen. Een fascinatie met gevaar? Misschien.’

Fire Of Love (93 min.) is een overweldigende ode aan hun liefde, voor actieve vulkanen en elkaar. Die is weliswaar (bewust) kinderloos gebleven, maar heeft een ongelofelijke beeldenpracht opgeleverd. Regisseur Sara Dosa nut die in deze topdocu volledig uit. Van boos brommende en onheil ophoestende bergen tot kolkende, spuitende en attaquerende lava, magma en as.

De mens valt vrijwel weg tegen het ontzaglijke natuurgeweld, dat hier met veel gevoel voor kleur, detail en compositie is vereeuwigd. Een werkelijkheid die door zijn schaal en schoonheid soms bijna onwerkelijk oogt. Alsof die op de studioset van een sciencefictionfilm, met zorgvuldig gestylede acteurs, veel special effects en de nodige montagetrucs, is gecreëerd.

Vulkanen moeten vernietigen om te kunnen creëren, stelt kunstenaar, filmmaker en schrijver Miranda July die als verteller van deze film alle aspecten van de strijd, romance en poëzie van de Kraffts en hun professie verkent. Zij krijgt bovendien steun van een stemactrice, die Katia’s eigen geschriften heeft ingesproken en haar kant van het verhaal kracht bijzet.

Want – zoveel is vanaf de start duidelijk – het onafscheidelijke duo zelf spreekt alleen nog via wat het heeft nagelaten. Op 3 juni 1991 is tijdens een expeditie in Japan het doek voor hen gevallen. Hoewel ze in hun leven de ene na de andere kamikazeactie hebben uitgehaald, is Maurice er nooit in geslaagd om zijn grote droom te verwezenlijken: met een kano door een rivier van lava varen.

Fire Of Love is intussen een sprekend voorbeeld geworden van wat documentaires teweeg kunnen brengen: ze rukken je los van je eigen leven en transporteren je vervolgens, zonder oog voor tijd en plaats, naar een onbekende wereld. Daar kun je, al is ’t slechts voor een uur of anderhalf, een ander leven leven. In dit geval: als onderdeel van een verzengende liefde. Voor vulkanen en die ander.

Waarna je een héél klein beetje veranderd weer je eigen bestaan instapt.

In 2022 verscheen er zowaar nóg een documentaire over de Kraffts. Van Werner Herzog. En die is eveneens de moeite waard: The Fire Within: A Requiem For Katia And Maurice Krafft.

Helmut Boeijen muziek, politiek, popmuziek

Tricky Dick And The Man In Black

Netflix

Wie had de Amerikaanse president Richard Nixon eigenlijk uitgenodigd in het Witte Huis? Johnny Cash, de rebel van Folsom Prison Blues, die zich identificeerde met bajesklanten en Amerikaanse indianen? Of de godvrezende man met dezelfde naam, die in 1970 op het punt stond om opnieuw vader te worden en die zich afficheerde met de befaamde televisiedominee Billy Graham?

Tricky Dick dacht in elk geval een typische zoon van het zuiden te hebben binnengehaald, een authentieke country & western-zanger die hem wel even de electorale steun van de zogenaamde ‘silent majority’ kon bezorgen. De Republikeinse president had Cash zelfs gevraagd om de patriottische redneck-song Okie From Muskogee, een aanklacht tegen zo’n beetje alles wat met de toenmalige Tegencultuur had te maken, en het vileine Welfare Cadillac, over een man die zijn uitkering ophaalt in een patserbak, te zingen.

Nixon, die later nog met een pijnlijk protest (‘Stop the killing’) kreeg te maken tijdens een optreden van The Ray Conniff Singers in het Witte Huis, had eigenlijk beter moeten weten. Johnny Cash leek de gevraagde verzoeknummers inderdaad te gaan zingen, maar besloot uiteindelijk toch anders. Zijn optreden, voor een ongemakkelijke president en zijn eerste rij van getrouwen, vormt de apotheose van Tricky Dick And The Man In Black (58 min.), een boeiende documentaire van Barbara Kopple en Sara Dosa.

Dit tweede deel van Netflix’s nieuwe serie ReMastered, een reeks historische muziekdocumentaires, zoomt net als zijn voorganger over Bob Marley in op een voetnoot uit de popgeschiedenis, waarmee een groter maatschappelijk verhaal kan worden verteld. Ditmaal over muziek als politiek verleidings- dan wel drukmiddel. Aan het woord komen een broer, zus en zoon van Cash, terwijl Nixons communicatiemedewerker Pat Buchanan en medewerker Alexander Butterfield de kant van de omstreden president voor hun rekening nemen.

Tricky Dick And Johnny Cash zet twee mastodonten tegenover elkaar, die elk vanuit hun eigen invalshoek het Amerika van na de Tweede Wereldoorlog kleur hebben gegeven. Zwart, om precies te zijn. In zekere zin leken ze ook op elkaar. Nixon en Cash groeiden allebei op in diepe armoe en verloren op jonge leeftijd een broer, een ervaring die hen voor het leven zou tekenen en voor even, heel even, in Washington zou samenbrengen op een broeierige dag in april 1970.

Ook het bezoek van Elvis Presley aan de omstreden Richard Nixon, de enige Amerikaanse president die ooit is afgetreden, spreekt overigens tot de verbeelding. Er is zelfs al een speelfilm aan gewijd.