Avedon

Netflix

Het laatste woord kwam in de vorm van een beeld. Amerika’s zorgvuldig opgedirkte First Lady Nancy Reagan stapte de fotosessie in met allerlei eisen over wat hij allemaal wel en niet mocht laten zien. Één ding vergat haar team: Nancy’s handen.

En juist die – omahanden, waarmee ze haar echtgenoot, president Ronald Reagan, net iets te stevig vasthoudt – laat fotograaf Richard Avedon dus zien. Ze was er woest om. ‘Pa was heel erg op controle gericht’, vertelt zijn zoon John in de documentaire Avedon (104 min.) van regisseur Ron Howard. Hij was best bereid om hen er een beetje in te luizen, vult Tina Brown, oud-hoofdredacteur van The New Yorker, aan.

De hertog en hertogin van Windsor, die een reputatie hadden als antisemieten, flikte ‘Dick’ Avedon een ander trucje. In eerste instantie kon hij niet door hun muur van vriendelijke glimlachen breken. Totdat hij zich realiseerde dat zij enorme hondenliefhebbers waren. ‘Ik zei dat ik te laat was omdat m’n taxi een hond had overreden’, vertelt hij in bewaard gebleven audio-opnamen. ‘Toen viel het masker en nam ik de foto.’

Zo duelleerde Richard Avedon (1923-2004) regelmatig met z’n subjecten – en hij won vanzelfsprekend. Vanwege dat laatste woord / beeld. Hij beschouwde zijn foto’s in zekere zin ook als zelfportretten. Via hen liet hij zichzelf zien. Hij werd daarom een wrede manipulator genoemd, vertelt ie zelf, niet zonder trots. Anderen noemden hem een existentiële held of agent van de dood. Een man die altijd het onderste uit de kan wilde.

Howard probeert in deze film, net als zíjn subject, voorbij het imago van deze onverschrokken en beeldbepalende fotograaf te komen. Bij het jongetje dat zijn vader nooit echt wist te bereiken. En bij de broer die afscheid had moeten nemen van zijn eerste muze, z’n knappe zus Louise. Terwijl zij verpieterde in een psychiatrische kliniek, bleef hij haar in zijn eerste jaren als modefotograaf zoeken in z’n modellen.

Later sloeg Richard Avedon zijn vleugels uit. Hij zou uiteindelijk 16.000 fotosessies doen, in de loop van zestig jaar. In die tijd bestreek hij het hele terrein tussen ‘hoge’ kunst en ‘lage’ commercie en ontwikkelde ie zich tot een chroniqueur van Amerika in de tweede helft van de twintigste eeuw. ‘Goede techniek maakt je nog geen goede fotograaf’, legt hij zelf uit aan het eind van dit geslaagde portret. ‘Het gaat om de geest achter de camera.’

Always Looking – Titus Brooks Heagins

PBS

Het is niet moeilijk om de overeenkomst te zien tussen de mensen die de tegendraadse Afro-Amerikaanse fotograaf Titus Brooks Heagins in zijn werk portretteert. Ze staan er, net als hijzelf, allemaal een beetje buiten. Ze hebben bijvoorbeeld tatoeages, dragen een hoodie of zijn trans – en ze zijn doorgaans ook niet wit. Met zijn portretfotografie probeert Titus gemarginaliseerde groepen de erkenning te geven die hen toekomt.

Ze is zwart, somt Nikki, een model dat hij al jaren fotografeert, bijvoorbeeld op in de documentaire Always Looking: Titus Brooks Heagins (55 min.). Vrouw. Albino. Blind. En Queer. Op zijn foto’s vervagen al die predicaten echter snel. Nikki is en wordt simpelweg een mens. Gewoon en bijzonder tegelijk. Mensen zoals zij zijn ook niet anders dan hij zelf is, legt Titus uit in deze verzorgde film van Olympia Stone.

Hij werd als kleine jongen regelmatig uitgescholden voor homo. Zo ontwikkelde ie affiniteit met ‘communities of otherness’. Hij wil nu bijdragen aan hun emancipatie. Zolang zij niet vrij zijn, kan hij zelf ook niet vrij zijn. ‘Dat is het doel van mijn fotografie.’ Maar is hij, als cisgender, wel de aangewezen persoon om bijvoorbeeld het verhaal van transpersonen te vertellen? vraagt een enkeling zich af. Wanneer wordt dat exploitatie?

Intussen wil Stone van Brooks weten wat hij ervan vindt dat zij, als witte vrouw, nu een portret maakt van hem, de zwarte kunstenaar. Hij vindt ’t een beladen vraag. Zit zij zwarte filmmakers in de weg? ‘Voordat jij me belde, was ik nog door niemand benaderd’ herstelt hij zich al snel. ‘En daarna heeft ook niemand op mijn deur geklopt met de boodschap dat ik die witte griet aan de kant moet zetten, zodat ie ’t kan overnemen.’

Zo sijpelt een hedendaags maatschappelijk debat door in het gesprek over een fotograaf, die tegelijkertijd ook nogal eens is gekwalificeerd als een boze zwarte man en die zelf ook vaak het gevoel heeft gehad dat hij niet werd begrepen of zelfs tegengewerkt. Deze film toont hem via zijn werk en z’n nalatenschap – in de vorm van de beelden van een aantal jonge zwarte fotografen die Titus onder z’n hoede heeft genomen.

Zijn eigen werk spreekt intussen nog voor zichzelf. Soms letterlijk. ‘I didn’t choose to be black’, vertelt het T-shirt van een vrouw met een afrokapsel, op een typische Titus Brooks Heagins-portretfoto bijvoorbeeld. ‘I just got lucky.’