Primetime Preacher$

Netflix

De Amerikaanse pers smult ervan als de situatie in het voorjaar van 1987 helemaal uit de hand loopt bij PTL. ‘Een religieuze burgeroorlog.’ ‘Machtsstrijd op de kansel.’ En, natuurlijk, ‘Judgment day’. ‘We zijn hier gekomen omdat we dachten dat Jim Bakker ons hier wilde hebben’, vertelt de Amerikaanse televisiedominee Jerry Falwell op zelfvoldane toon aan de toegestroomde pers. ‘Nu voelen we een hogere roeping. We voelen dat God ons hier wil hebben.’

PTL, ofwel Praise The Lord, is het geesteskind van de tv-dominee Jim Bakker. Samen met zijn vrouw Tammy Faye bouwt hij de kerkgemeenschap uit tot een lucratieve onderneming, met als succesnummer een veelbekeken talkshow, The PTL Club, en een christelijk pretpark, Heritage USA. Jim en zijn populaire echtgenote nemen het er goed van. Tot afgrijzen van hun theatrale collega Jimmy Swaggart, een onvervalste Hel & Verdoemenis-prediker.

Swaggart, een volle neef van de bekende rock & roller Jimmy Swaggart en lid van dezelfde pinkstergemeente als de Bakkers, ergert zich groen en geel aan de ‘Hollywoodisatie’ van het evangelie en neemt zich voor om hun kerk te vernietigen. Als hem het gerucht ter ore komt dat Bakker seks heeft gehad met de 21-jarige kerksecretaresse Jessica Hahn, aarzelt hij dus niet. In een poging om z’n vege lijf te redden roept Bakker hulp in.

Moral Majority-leider Jerry Falwell, de derde van de Primetime Preacher$ (115 min.) in deze documentaire van Joe Berlinger, wil zijn collega best de helpende hand reiken. Totdat hij ziet hoe de Bakkers zich in de afgelopen jaren schaamteloos hebben verrijkt en dat het PTL-imperium aan alle kanten wankelt. Hij besluit om hun hebzucht publiekelijk aan de kaak te stellen en zet ook, met verrassend weinig christelijke naastenliefde, het mes in z’n collega-predikant.

Berlinger diept deze onverkwikkelijke geschiedenis tamelijk rechttoe rechtaan op met talloze insiders, waaronder ook de zoons van twee tv-evangelisten, Jay Bakker en Jerry Falwell Jr. Daarbij staat hij ook even stil bij Jessica Hahn. Met hedendaagse ogen bekeken is zij destijds betrokken geraakt bij een #metoo avant la lettre-schandaal, waarna ze ook moest dealen met een fikse dosis ‘victim blaming’. Alsof de Duivel zich er hoogstpersoonlijk mee had bemoeid.

De betrokken religieuze leiders hadden naar verluidt een directe lijn met God, zo komt treffend naar voren uit Primetime Preacher$, maar zagen intussen een belangrijke Bijbelse wijsheid over het hoofd: wie zonder zonde is….

Losing Layla / After Inez

cultureunplugged.com

In 2001 maakte de Australische documentaire Losing Layla (52 min.), die hier is te bekijken, emotionele reacties los. Met een videodagboek documenteerden de bijna veertigjarige Vanessa Gorman en haar vriend Michael enthousiast haar eerste zwangerschap. Wat een vreugdevolle viering van nieuw leven had moeten worden, werd echter een gigantisch persoonlijk drama: hun dochtertje overleefde de bevalling niet.

Intussen bleef een vriendin ‘gewoon’ filmen: de plotselinge paniek, het navolgende drama en de golven van immens verdriet die daarna maar bleven komen. Niets ontsnapte aan het oog van de camera. En alles belandde uiteindelijk ook gewoon in de film, die bijna te intiem en pijnlijk werd om te zien. Moesten deze beelden werkelijk worden gedeeld met de buitenwereld? vroeg menigeen zich af. En zo ja, wat moesten willekeurige kijkers er dan mee?

Waar Losing Layla eindigde, begint de documentaire After Inez (53 min) van Karin Ekberg: Denize en Filip koesteren hun zojuist gestorven kind, brengen het ten grave en proberen daarna samen de weg naar het normale leven terug te vinden. De toonzetting is ook geheel anders. Deze Zweedse film is veel minder in your face, minder soapy zou je ook kunnen zeggen. Zoals het stel zelf soms ook wat secundair reageert.

Kalm en sober registreert Ekberg het emotionele proces dat het jonge koppel doormaakt; de bezoekjes aan het grafje voor de kleine Inez, de gesprekssessies met lotgenoten en de onvermijdelijke pogingen om opnieuw zwanger te worden. After Inez brengt zo’n beetje het grootste verdriet dat een mens moet dragen in beeld, maar dat gaat slechts beperkt gepaard met zichtbare emoties. Daardoor is de film minder instant invoelbaar dan Losing Layla, dat nietsontziend op je vader/moederhart trapt.

Deze Zweedse tegenhanger, die in eigen land een Tempo Documentary Award won en is verrijkt met muziek van de Noorse singer-songwriter Ane Brun, had soms nét iets dichter bij de getroffen ouders mogen komen. Zonder dat het plat of opdringerig wordt de tragedie die in hen huist, het verliezen van een kind dat je nauwelijks hebt gekend, in beeld brengen én invoelbaar maken. Nu moet je als kijker regelmatig tussen de regels door lezen. Wat je op die manier aantreft, gaat soms overigens nog steeds door merg en been.

Vanessa Gorman maakte na Losing Layla nog een persoonlijke film over haar pogingen om moeder te worden: Regarding Raphael, een documentaire die ik zelf nooit heb gezien en die online ook niet te vinden lijkt te zijn.

Losing Layla is hier te bekijken.