Helmut Boeijen adoptie, ouderschap

I Know You Know I Exist

Human / zondag 22 november, om 22.40 uur, op NPO2

I Know You Know I Exist (53 min.) is een kwartier onderweg als de vader van Tomas Ponsteen, inbellend vanaf een camping, de vinger op de zere plek legt: ‘zeggen zij bijvoorbeeld niet tegen jou van: goh, waarom ga jij nou niet zelf op zoek naar je moeder?’ Zijn zoon, geadopteerd in 1993 vanuit Brazilië, is afgereisd naar z’n geboortestad Sāo Paulo, waar hij het gezelschap opzoekt van drie vrouwen, die een half leven eerder afstand hebben gedaan (of moesten doen) van hun baby. Zij stellen nu alles in het werk om dat opnieuw te vinden en hun ouder-kind relatie te herstellen.

Via hun herinneringen, gemis en zoektocht hoopt Ponsteen een beter beeld van zijn eigen achtergrond te krijgen. Zou zijn biologische moeder ook naar hem verlangen? Hij zet tegelijk nauwelijks stappen om daarachter te komen en blijft hangen bij de vrouwen die, net als zij, in hun tienerjaren moeder zijn geworden. De Nederlandse dertiger laaft zich aan hun verlangen naar hun kind en houdt zich, bijna als een surrogaatzoon, op in hun directe omgeving. Zo zou zijn eigen moeder nu kunnen zijn, hunkerend naar hem, haar verweesde kind. Haar vinden zou alleen ook een tegenvaller kunnen worden.

Ponsteens film, waarin hij de tijd neemt om zijn indrukken en gevoelens te verwerken en ook regelmatig belt met zijn adoptieouders op de camping, weerspiegelt dit gevoel. Omdat hij blijft twijfelen, komt zijn zoektocht nooit echt op gang – ook al is ie aan het eind wel degelijk wat wijzer geworden over zijn biologische ouders. De aanvankelijke belofte van een Spoorloos-achtige zoektocht, die wordt afgerond met een emotioneel weerzien of juist definitief afscheid nemen, wordt alleen nooit ingelost. Intussen lijkt de maker Tomas Ponsteen wel oprecht zijn eigen gevoel als hoofdpersoon te volgen.

Zo gaat het in de praktijk waarschijnlijk ook. Twijfel hoort nu eenmaal bij zulke elementaire levenskeuzes. Voor een buitenstaander is dat, hoe authentiek ook, wel een lastig proces: Ponsteens zoektocht wordt via een omweg opgestart en speelt zich verder vooral van binnen af. En het is vooralsnog onduidelijk of en hoe die, na deze omfloerste opstart, wordt vervolgd. Bij die andere Braziliaanse afstandsmoeders heeft hij in elk geval afdoende kunnen horen, zien en voelen wat het afstaan van een kind zou kunnen betekenen voor de vrouw die hem op de wereld heeft gezet.

Helmut Boeijen adoptie

De Non En De Wegwerpkinderen

WNL

Het imago van Truus Kuijpers heeft zich op min of meer dezelfde manier ontwikkeld als de beeldvorming rond interlandelijke adoptie. Eerst werd de Nederlandse non beschouwd als een weldoener, die arme kindertjes uit Chili een warm thuis bezorgde in haar eigen moederland. Later volgden de vragen over hoe ze dit eigenlijk had gedaan en wat daarvan de gevolgen waren. Inmiddels is ‘zuster Gertrudis’ al net zo omstreden als de adoptievorm, waarmee ze zich haar hele leven bezig heeft gehouden. ‘Ik wilde dus gewoon helpen’, beweert ze in een interview met Hart van Nederland uit 2022, tien dagen voordat ze op 89-jarige leeftijd zal overlijden. ‘Dat moet toch kunnen?’

In datzelfde interview zegt ze ook: ‘Ik heb nooit gewerkt voor ouders die een kind zoeken. Wij hadden kinderen die ouders zochten.’ Daarover is echter fundamentele twijfel ontstaan. Tanja Kok, die ook het Hart-interview met Kuijpers deed, zoekt het verder uit in de journalistieke documentaire De Non En De Wegwerpkinderen (66 min.), die is geregisseerd door Foeke de Koe. De term ‘wegwerpkinderen’ schijnt de adoptienon overigens zelf te hebben gebruikt. Direct betrokkenen stellen nu alleen dat sommige van die kinderen op oneigenlijke manieren zijn afgenomen van hun biologische moeders of zelfs zijn ontvoerd. Kuijpers zou op bestelling kinderen hebben geleverd.

Chili was in die tijd een kinderfabriek, stelt Marisol Rodriguez, een vertegenwoordigster van Hijos y Madres del Silencio, ‘de kinderen en moeders van de stilte’. Kok spreekt met hen en gaat ook poolshoogte nemen bij het voormalige kindertehuis Las Palmas in Santiago de Chile. In totaal hebben daar meer dan 800 kinderen gezeten, waarvan er ongeveer 200 naar Nederland zijn gekomen. De verhalen van deze inmiddels volwassen Chileense Nederlanders zijn buitengewoon schrijnend. Ze voelen zich bij de neus genomen door zuster Truus. In elk geval bij de adoptie zelf – en soms ook nog tijdens de lucratieve rootsreizen die zij eind jaren negentig begon te organiseren.

‘M’n zoon is van de vuilnisbelt teruggekomen’, zegt Orfelina, de moeder van Alejandro Quezada, als zij het volwassen kind dat ze in september 1979 op veertienjarige leeftijd ter wereld heeft gebracht een half leven later voor het eerst ontmoet. Hij was gestorven, hadden ze haar wijsgemaakt – omdat zíj hem te vaak had opgepakt. En daarna was ie simpelweg afgevoerd. In werkelijkheid is ‘dat dode kindje’ bij een stel in de Achterhoek beland. Eenmaal herenigd krijgen moeder en zoon van zuster Gertrudis nog geen half uur om opnieuw kennis te maken. Tot het eind probeert de adoptienon de regie te houden over haar levenswerk, dat in deze Spoorloos 2.0 definitief wordt ontheiligd.

Het tragische verhaal van Mirjam Hunze, één van de Chileense adoptiekinderen, is overigens ook al uit de doeken gedaan in de podcast De Gestolen Kinderen. Tanja Kok maakte voor Hart van Nederland bovendien al een podcast over Truus Kuijpers: De Adoptienon.