Bosnian Girl

EO

Ze zitten dicht bij elkaar. Harm en Tea. En Frank en Tea. Ze proberen te praten. Te luisteren. Echt te communiceren. Een hele nacht lang. Ze moeten wel. De afspraak is dat ze niet weggaan. Uit dat lege, verduisterde theater. Tussen hen in staat echter een muur: Srebrenica. Bijna achtduizend moslimmannen werden daar gedood. Op 11 juli 1995, de grootste massamoord in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Door Servische troepen onder leiding van generaal Ratko Mladic. En onder het toeziend oog van Nederlandse soldaten.

Zij was toen een zevenjarige Bosnian Girl (58 min.). Zij waren uitgezonden vanuit Nederland. Als onderdeel van Dutchbat III, de Nederlandse legereenheid die het allemaal liet gebeuren. Toen ze weggingen, bleef er een graffiti-tekst achter op hun compound. ‘Geen tanden, een snor, ruikt naar stront, Bosnisch meisje’, leest Harm voor. Het beeld beklijfde in de plaatselijke gemeenschap. ‘Werden wij echt zo gezien?’ wil Tea weten. Harm: ‘Dat geloof ik niet. En ik snap echt niet waarom iemand dit zou schrijven en het ook echt zo bedoelt.’

In haar documentairedebuut blijft theatermaakster Tea intussen dicht bij haar eigen stiel. Deze film voelt als een soort real life-voorstelling voor tweemaal twee mensen, die door de omstandigheden worden gedwongen om samen (of juist niet) een emotionele reis aan te gaan. Confrontaties, begrip en ongemakkelijke stiltes wisselen elkaar daarbij af. Net als indringende close-ups, spannende two shots en soms gewoon zwart beeld. De geheel geconstrueerde werkelijkheid die zo ontstaat probeert een diepere waarheid te onthullen, maar oogt soms ook gewoon als een sfeervol uitgelichte variant op het televisieprogramma 24 Uur Met.

En dan maakt de duisternis weer plaats voor daglicht en gaat ieder, verrijkt dan wel getergd, zijns weegs…

The Sea Between Us

IDFA

Bijna dertig jaar na het officiële einde van de burgeroorlog in Libanon ijlt de strijd nog altijd na. In The Sea Between Us (102 min.) volgt filmmaakster Marlene Edoyan, die zelf in Libanon opgroeide, twee vrouwen die op een heel verschillende manier omgaan met de erfenis van hun verscheurde land, waar sjiieten, christenen en soennieten vreedzaam samen proberen te leven.

De blonde Falangiste Wafaa Khayrallah lijkt nog steeds achter elke boom een vijand te zien. Ze wapent zichzelf en haar onwillige tienerzoon, die echt geen zin heeft om te oefenen met die luchtbuks, tegen een mogelijke nieuwe oorlog. De islamitische Hayat Fakhereldine lijkt een verzoenendere toon te hebben gevonden. Zij zoekt verbinding met de mensen om haar heen.

Edoyan alterneert in deze stemmige film tussen de twee vrouwen. Zij kijkt en luistert bijvoorbeeld mee als ze een oud-strijder of de ouders van een martelaar ontmoeten. Lange gesprekken over oorlog, de wonden die deze heeft geslagen en of – en zo ja: hoe – die kunnen worden geheeld. Tussendoor is er ook nog het gewone leven, bijvoorbeeld als Wafaa haar hulp in huis, die illegaal in het land verblijft, probeert te bewegen om tóch bij haar te blijven werken.

Ook op die momenten is en blijven de politieke verhoudingen in het land en de regio, Syrië in het bijzonder, te allen tijde op de achtergrond aanwezig. Via de twee parallel vertelde levens belicht Edoyan zo de actuele situatie in deze voormalige brandhaard van het Midden-Oosten, waar in de aanloop naar parlementsverkiezingen de tegenstellingen weer eens ouderwets worden vergroot.