Helmut Boeijen entertainment, natuurgeweld, verkeer

Shipwrecked: Nightmare At Sea

Netflix

Of de kapitein misschien extra dicht langs het eiland Giglio wil varen? De hoofdkelner van de Costa Concordia is jarig op die woensdag de dertiende januari 2012 en wil even zwaaien naar zijn moeder en zus, die op het Italiaanse eiland wonen. Francesco Schettino, de flamboyante nieuwe kapitein van het kolossale cruiseschip, is de kwaadste niet. Hij wil zijn medewerker best ter wille zijn, hoor.

Dit is niet de opmaat naar een héél slechte grap, maar het begin van een enorme scheepsramp – en een adequate documentaire daarover: Shipwrecked: Nightmare At Sea (89 min.). Zo’n film waarin zowat elke vijf minuten het codewoord ’Titanic’ valt – en in gedachten meteen Celine Dion begint te galmen terwijl Leonardo DiCaprio en Kate Winslet hun even grote als tragische filmliefde beleven.

Alles is onder controle, probeert Costa Concordia’s variant op Baghdad Bob het ‘all inclusive’-concept nog wat op te rekken als het schip op een rots vaart, maar de passagiers realiseren zich allang dat ze in een real life-variant op een rampenfilm uit de jaren zeventig, The Poseidon Adventure bijvoorbeeld, terecht zijn gekomen. Ze zullen deze Love Boat voor hun ogen zien zinken – met 32 doden tot gevolg.

Regisseur Chiara Messinea reconstrueert de ramp aan de Toscaanse kust met enkele goed gekozen passagiers en crewleden, illustreert de dramatische gebeurtenissen met een digitaal model van het cruiseschip en beeldmateriaal dat in die paniekerige uren is gemaakt en pompt het geheel op met een tamelijk gezwollen soundtrack. Voor een verhaal over ‘James Bond’-achtige redders en dankbare geredden.

En wie verlaat er als laatste het zinkende schip? In een Hollywood-film ongetwijfeld de kapitein, maar in werkelijkheid? Schettino claimt gewoon een felbegeerde plek op één van de reddingsboten van de Costa Concordia en laat ook verstek gaan in deze film over zíjn gekapseisde schip – al is het wel de vraag of hij terecht, ogenschijnlijk vrijwel in z’n eentje, de Zwarte Piet heeft gekregen voor de scheepsramp.

Want de werkelijkheid is toch ook vaak diffuser dan de fictie die ervan wordt gemaakt, toont Shipwrecked. Één vraag blijft intussen onbeantwoord: hoe ’t toch is afgelopen met de zwaaiende moeder en zus van de hoofdkelner.

Helmut Boeijen natuur, natuurgeweld, reizen

Warnow – Reis Naar Het Noorderlicht

Periscoop Film

Het is zo’n onbezonnen avontuur dat wel tot sterke verhalen moet leiden. Of het ook leuke verhalen zijn, valt alleen nog te bezien. Net zoals op voorhand ook niet zeker is dat iedereen ervan terugkeert. Want hoewel ze niet al te veel zeilervaring hebben, besluit een bont gezelschap van acht muzikale vrijbuiters in 2013 om met hun boot de Warnow naar het Noorderlicht te gaan zeilen. De tocht begint thuis in Schiedam en moet via Engeland en Schotland naar Noorwegen leiden. 

Het plan is om er meteen ook een documentaire van te maken en die dan voor grof geld te verkopen. Zodat ze daar later weer een reis naar Mexico of de Caribische eilanden van kunnen betalen. De realiteit blijkt echter weerbarstiger – en stormachtiger – dan het romantische idee dat de Nederlandse alto’s er van tevoren van hadden. Ten noorden van het Britse kustplaatsje Whitby dreigen ze met hun boot eerst opgeslokt te worden door het woelige water en later te pletter te slaan op de rotsen.

En dan is Warnow – Reis Naar Het Noorderlicht (98 min.), de enerverende documentaire die Wim van der Aar heeft gemaakt van het door henzelf gefilmde beeldmateriaal, de audioquotes die hij uit interviews met enkele opvarenden van de Warnow heeft gehaald en de getuigenissen van mensen die ze op hun dollemanstocht tegenkwamen, nog niet eens halverwege. Tegen die tijd ligt allang de vraag op tafel of de Warnow überhaupt dat beoogde Noorderlicht zal bereiken.

Want hoewel de avonturiers zich maanden hebben voorbereid op de trip, worden ze onderweg toch overvallen door de verraderlijke Noordzee en het leven aan boord. Enkele opvarenden zien al snel scheel van de zeeziekte. En hun boot blijkt toch echt aan de kleine kant voor acht mensen en een hond. De groep dreigt daardoor uit elkaar te vallen en weet slechts met enkele onstuimige concerten op hun pleisterplaatsen de eenheid te bewaren. Voor zolang als het duurt.

Er is duidelijk onheil op komst. Het lijkt alleen de vraag of die zich aandient in de vorm van fatale frictie aan boord of een ongeluk op zee, al dan niet vergezeld van Lord Of The Flies-achtige taferelen. Want uit wie er aan het woord komen in deze documentaire volgt automatisch ook wie er niet aan het woord komen – en de vraag wat er met hen is gebeurd. Van der Aar werkt gestaag toe naar het moment waarop de kaarten worden verdeeld en tekent daarna op wat die voor eenieder in petto hebben.

Zijn film groeit desondanks uit tot een ongegeneerde ode aan het avontuur en zij die, zonder er verder al te diep over na te denken, bereid en in staat zijn om daarvoor alles achter zich te laten. Zonder de garantie dat ze het nog ooit terugzien – of dat zij nog ooit worden teruggezien. Op weg naar een stip op de horizon, die misschien altijd buiten bereik blijft. Omdat de reis nu eenmaal belangrijker is dan de bestemming.

Helmut Boeijen mens en maatschappij, natuurgeweld, toerisme, verkeer

In The Absence

Een kapitein verlaat als allerlaatste het zinkende schip. Dat geldt evenwel niet voor de man die de lakens uitdeelt op de Zuid-Koreaanse veerboot Sewol. Als hij op de ochtend van 16 april 2014 de boot verlaat, bevindt meer dan de helft van zijn ruim 450 passagiers zich nog gewoon aan boord. Blijf zitten waar je zit, hebben ze te horen gekregen. En die boodschap zal het leeuwendeel van hen fataal worden.

De scheepsramp wordt in de korte documentaire In The Absence (28 min.) van YI Seung-Jun gereconstrueerd met een combinatie van nieuwsbeelden, het audioverkeer van/tussen de scheepscrew, de kustwacht en het gezag aan wal, beeldmateriaal van beveiligingscamera’s en filmpjes en SMS’jes naar het thuisfront van de passagiers, waaronder een klas van ruim driehonderd studenten.

Terwijl de Sewol steeds verder overhelt naar het water – een angstaanjagend beeld – duurt het ongelofelijk lang voordat de ernst daarvan doordringt tot de plaatselijke autoriteiten, die vooral bezig lijken te zijn met hun eigen bureaucratie en beeldvorming. Zo voltrekt zich en plein publique een ramp, die nog jaren zal na-ijlen en niet zonder politieke consequenties kan blijven.

De hele tragedie van deze beklemmende film is vervat in die ene ongemakkelijke scène: van de kapitein die door reddingswerkers van het gekapseisde schip wordt geholpen en zichzelf zo in veiligheid brengt.