Het laatste woord kwam in de vorm van een beeld. Amerika’s zorgvuldig opgedirkte First Lady Nancy Reagan stapte de fotosessie in met allerlei eisen over wat hij allemaal wel en niet mocht laten zien. Één ding vergat haar team: Nancy’s handen.
En juist die – omahanden, waarmee ze haar echtgenoot, president Ronald Reagan, net iets te stevig vasthoudt – laat fotograaf Richard Avedon dus zien. Ze was er woest om. ‘Pa was heel erg op controle gericht’, vertelt zijn zoon John in de documentaire Avedon (104 min.) van regisseur Ron Howard. Hij was best bereid om hen er een beetje in te luizen, vult Tina Brown, oud-hoofdredacteur van The New Yorker, aan.
De hertog en hertogin van Windsor, die een reputatie hadden als antisemieten, flikte ‘Dick’ Avedon een ander trucje. In eerste instantie kon hij niet door hun muur van vriendelijke glimlachen breken. Totdat hij zich realiseerde dat zij enorme hondenliefhebbers waren. ‘Ik zei dat ik te laat was omdat m’n taxi een hond had overreden’, vertelt hij in bewaard gebleven audio-opnamen. ‘Toen viel het masker en nam ik de foto.’
Zo duelleerde Richard Avedon (1923-2004) regelmatig met z’n subjecten – en hij won vanzelfsprekend. Vanwege dat laatste woord / beeld. Hij beschouwde zijn foto’s in zekere zin ook als zelfportretten. Via hen liet hij zichzelf zien. Hij werd daarom een wrede manipulator genoemd, vertelt ie zelf, niet zonder trots. Anderen noemden hem een existentiële held of agent van de dood. Een man die altijd het onderste uit de kan wilde.
Howard probeert in deze film, net als zíjn subject, voorbij het imago van deze onverschrokken en beeldbepalende fotograaf te komen. Bij het jongetje dat zijn vader nooit echt wist te bereiken. En bij de broer die afscheid had moeten nemen van zijn eerste muze, z’n knappe zus Louise. Terwijl zij verpieterde in een psychiatrische kliniek, bleef hij haar in zijn eerste jaren als modefotograaf zoeken in z’n modellen.
Later sloeg Richard Avedon zijn vleugels uit. Hij zou uiteindelijk 16.000 fotosessies doen, in de loop van zestig jaar. In die tijd bestreek hij het hele terrein tussen ‘hoge’ kunst en ‘lage’ commercie en ontwikkelde ie zich tot een chroniqueur van Amerika in de tweede helft van de twintigste eeuw. ‘Goede techniek maakt je nog geen goede fotograaf’, legt hij zelf uit aan het eind van dit geslaagde portret. ‘Het gaat om de geest achter de camera.’
