
‘Nogmaals’, zegt Martha Argerich tegen haar dochter Annie, terwijl ze op weg zijn naar een concert in Hiroshima, ‘ik wil niet op het podium sterven en ook niet in een vliegtuig.’ De Argentijnse pianiste is al even in de tachtig en treedt nog steeds overal in de wereld op. Dat gaat echter niet vanzelf. ‘Iedereen zegt me steeds dat ik beter speel dan ooit’, vertelt ze aan Annie. ‘Maar het maakt me elke dag bang als ik wakker word.’
Arderich maakt sowieso een zorgelijke indruk in Martha Argerich – Pianist Despite Herself (Nederlandse titel: Martha Argerich – Pianiste tegen wil en dank, 53 min.), de documentaire die haar dochter Annie Dutoit-Argerich, samen met Martin Mirabel, heeft gemaakt over de vermaarde concertpianiste. Ze sombert over wat er van haar is geworden. Ben ik dit wel, die broze vrouw achter de piano? Waarom ben ik überhaupt op deze plek beland? En hoe lang wil en kan ik daar nog blijven zitten?
En dan neemt Martha Argerich, nadat ze haar aanvankelijke tegenzin heeft overwonnen, daadwerkelijk plaats achter de piano en wordt diezelfde vermoeide vrouw ineens een topmusicus die volledig in haar element is. Deze transformatie en de bijbehorende ambivalente gevoelens zijn niet zo vreemd. Nadat ze op zeer jonge leeftijd werd gescout als talent, kwam Argerich’s leven volledig in het teken van de piano te staan. Ze kreeg thuisonderwijs en trad als vierjarige al op voor publiek.
Sindsdien zit Martha Argerich, die arts had willen worden, vast aan de piano. Tegen wil en dank, soms. Als haar ex-echtgenoot, de dirigent Charles Dutoit, naast haar komt zitten om samen met hun dochter Annie naar haar spel te luisteren en oude verhalen op te halen, stopt ze al snel met spelen. ‘Zo is het altijd geweest’, zegt hij lachend. ‘Sinds 1958 is er niets veranderd.’ Waarna zij licht geïrriteerd reageert: ‘Ik hou nu eenmaal niet van piano spelen.’ En dan wervelen haar vingers toch weer over de toetsen.
Dutoit-Argerich volgt haar in deze film, die is gelardeerd met fraaie archieffragmenten, van hotelkamer naar concertzaal, de enige thuizen die haar moeder heeft gekend. Onderweg probeert ze vat te krijgen op Martha’s gecompliceerde verhouding tot haar instrument. Zij is tegenwoordig weliswaar minder goed ter been, maar eenmaal op de plek waar ze, blijkbaar, thuishoort, excelleert ze als vanouds. En tussendoor beklaagt ze, bijna ritueel, haar lot.