Helmut Boeijen Jaaroverzicht 2017, oorlog, syrië

Last Men In Aleppo

Dichter bij de oorlog in Syrië, en de mensen die door die oorlog dreigen te worden vermorzeld, dan in de verpletterende documentaire Last Men In Aleppo kun en zul je niet komen.

In deze direct cinema-film van Feras Fayyad, die de Grand Jury Prize voor Best World Cinema Documentary won op het Amerikaanse Sundance-festival, zit de camera voortdurend in de spreekwoordelijke nek van drie White Helmets, vrijwillige hulpverleners die na gevechten en bombardementen slachtoffers vanonder het puin proberen te halen.

Khalid, Subhi en Mahmoud wagen daarbij geregeld hun leven. Tegelijkertijd zijn het ook drie gewone mannen die lekker dollen met elkaar, een normaal gezinsleven proberen te onderhouden en tussen de loodzware klussen door zelfs de gelegenheid vinden om een vijvertje te maken voor hun goudvissen. Intussen vragen ze zich af of het toch niet verstandiger zou zijn om hun eigen ‘kom’ te ontvluchten en naar het buitenland te vertrekken.

Die menselijke insteek, van gewone mannen die gedwongen door de omstandigheden uitgroeien tot helden, zorgt ervoor dat je je als kijker onvermijdelijk gaat identificeren met de hoofdpersonen van deze kaakslag van een film (104 min.). En dat komt je bij de hartverscheurende apotheose duur te staan.

Eerder dit jaar verscheen er overigens nog een andere film over de Syrische hulpverleners met de witte helmen. De ontroerende film The White Helmets, die nog altijd is te zien op Netflix, werd met een Oscar voor beste korte documentaire bekroond.
Helmut Boeijen internet, oorlog

Zero Days


De naam Alex Gibney zorgt niet direct voor volle bioscoopzalen of kijkcijferrecords. Toch is de Amerikaanse filmer één van de belangrijkste én succesvolste documentairemakers van onze tijd (waarover ik twee jaar geleden onderstaand stuk voor De Correspondent schreef).

Als Gibney zich aan een project waagt, dan weet je dat het een toegankelijke film met drama, schwung en maatschappelijke relevantie wordt. Of het nu gaat om Scientology, de financiële crisis of de dopingschandalen rond Lance Armstrong.

Voor Zero Days (116 min.) begeeft Gibney zich, als een soort vervolg op de biopic die hij eerder maakte over Wikileaks-Dreh und Angelpunkt Julian Assange, opnieuw in de donkerste uithoeken van het internet. Hij gaat op zoek naar de achtergronden van het mysterieuze Stuxnet-virus, een cyberwapen dat door geheime diensten zou zijn ingezet om computernetwerken van de vijand te ontregelen.

Zero Days laat zich bekijken als een enerverende docuthriller, die in de allerbeste Hollywood-traditie van de ene onthulling naar de andere cliffhanger davert.
Helmut Boeijen internet, oorlog

National Bird


Het lijkt bijna een reguliere kantoorbaan: je neemt plaats op je vaste werkplek op een paar kilometer van huis, houdt je blik de hele dag gericht op het beeldscherm voor je en seint een collega in als je iets bijzonders waarneemt. En die zorgt ervoor dat het eventuele probleem direct uit de wereld wordt geholpen. Letterlijk.

In de intrigerende documentaire National Bird (91 min.) van Sonia Kennebeck worden drie veteranen van Amerika’s moderne oorlogen geportretteerd. Om te vechten hoefden ze alleen in te loggen. Drones deden de rest en zorgden ervoor dat ‘enemy combatants’ in een explosie of stofwolk verdwenen, ergens ver weg in een deel van de wereld dat zij alleen van hun computerscherm kenden.

Deze manier van oorlogsvoering lijkt risicoloos, maar de soldaten die de beeldschermen bemensen kampen regelmatig met depressies, suïcidale gedachten en drank- en drugsgebruik. Voor een posttraumatische stressstoornis hoef je echt niet meer af te reizen naar een frontlinie in Irak of Afghanistan.

Daarin schuilt nog een ander groot gevaar; dat de vijand wordt gereduceerd tot een willekeurige slechterik uit een schietgame die liefst met veel kabaal tot pulp moet worden geschoten. Burgerslachtoffers zijn daarbij bovendien niet meer dan onvermijdelijk ’collateral damage’.


De drie geportretteerde militairen kunnen niet meer leven met die gedachte en nemen het heft in eigen handen. Heather, een voormalig drone-analiste, luidt de klok met een opiniestuk in The Guardian. Haar collega Daniel besluit om het recht in eigen hand te nemen. En Lisa gaat in Afghanistan op zoek naar de slachtoffers van één van de dronestrikes, die ze zelf in gang zette.

Gezamenlijk zetten ze in National Bird aan tot nadenken over de hedendaagse vorm van oorlogsvoering en en de morele dilemma’s die deze oproept.